Łukasz

Dobra Nowina spisana przez Łukasza

1. Ponieważ wielu podjęło się uporządkować opowiadanie o dokonanych * wśród nas rzeczach, ² jak nam przekazali ci, którzy od początku stali się naocznymi świadkami oraz sługami Słowa, ³ wydało się i mnie, dostojny Teofilu, uważnie prześledzić wszystko od początku i po kolei ci je opisać, ⁴ abyś poznał niezawodność słów o których zostałeś ustnie pouczony.

⁵ W czasie dni Heroda - króla Judei, był pewien kapłan imieniem Zachariasz ze zmiany Abiasza, i jego żona z córek Aarona *, a jej imię brzmiało Elżbieta. ⁶ A oboje byli sprawiedliwi przed obliczem Boga, chodząc nienaganni we wszystkich przykazaniach oraz sprawiedliwych czynach Pana. ⁷ Lecz nie mieli potomstwa, ponieważ Elżbieta była bezpłodna, i oboje byli podeszłymi w swym wieku. ⁸ Ale stało się, w czasie kiedy on był kapłanem, w porządku jego zmiany przed Bogiem, ⁹ że gdy wszedł do Przybytku Pana według zwyczaju kapłaństwa, dostał w udziale - okadzić *. ¹⁰ A cała rzesza ludu była na zewnątrz, modląc się w godzinie kadzenia. ¹¹ Ale ukazał mu się anioł Pana, który stał po prawej stronie ołtarza kadzenia. ¹² Więc kiedy go zobaczył, Zachariasz się zaniepokoił oraz przypadła na niego bojaźń. ¹³ Zaś anioł powiedział do niego: Nie bój się, Zachariaszu, ponieważ została wysłuchana twoja prośba, więc twa żona Elżbieta urodzi ci syna i nazwiesz jego imię Jan. ¹⁴ Zdarzy ci się radość, wesele oraz liczni będą się cieszyć z jego narodzenia. ¹⁵ Gdyż będzie wielkim przed obliczem Pana. Nie będzie pił wina oraz mocnego trunku, ale już w łonie swojej matki będzie napełniony Duchem Świętym. ¹⁶ Także wielu synów Israela zwróci ku Panu, ich Bogu. ¹⁷ I pójdzie przodem przed Jego obliczem w duchu oraz mocy Eliasza, by zwrócić serca ojców ku dzieciom, a nieposłusznych - do świadomości sprawiedliwych i przysposobić Panu przygotowany lud. ¹⁸ A Zachariasz powiedział do anioła: Po czym to poznam? Bo jestem starcem, a i moja żona podeszła w swoim wieku. ¹⁹ Zaś anioł odpowiadając, rzekł mu: Ja jestem Gabriel, który stoi przed obliczem Boga, a zostałem posłany, aby do ciebie przemówić i ogłosić ci o tym dobrą nowinę. ²⁰ Ale oto będziesz milczący i nie będziesz mógł nic powiedzieć, aż do dnia, kiedy to się stanie. Za to, że nie uwierzyłeś moim słowom, które zostaną wypełnione w ich czasie.

²¹ A lud oczekiwał na Zachariasza; więc dziwili się, że on w Przybytku zwleka. ²² Zaś kiedy wyszedł, nie mógł nic powiedzieć, zatem poznali, że w Przybytku zobaczył widzenie. Kiwał im też głową, lecz trwał niemy. ²³ I stało się, gdy wypełniły się dni jego służby, że odszedł do swojego domu. ²⁴ Zaś po owych dniach jego żona Elżbieta poczęła, ale kryła się przez pięć miesięcy, mówiąc: ²⁵ Tak mi w tych dniach Pan uczynił; wejrzał, aby zdjąć moją hańbę u ludzi.

²⁶ Zaś w szóstym miesiącu, od Boga - do miasta Galilei o nazwie Nazaret został wysłany anioł Gabriel, ²⁶ do panny * zaręczonej mężowi z domu Dawida, którego imię brzmi Józef; a imię dziewicy - Maria **. ²⁷ Więc anioł wszedł do niej i powiedział: Witaj, obdarowana łaską, Pan z tobą; błogosławionaś * ty między niewiastami. ²⁹ Zaś gdy ona go zobaczyła, zmieszała się na to słowo i rozważała, cóż to było za pozdrowienie. ³⁰ A anioł jej powiedział: Nie bój się, Mario, bowiem znalazłaś łaskę u Boga. ³¹ Więc oto poczniesz w łonie oraz urodzisz syna, a jego imię nazwiesz Jezus. ³² Ten będzie wielkim, będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron jego przodka * Dawida. 2 Samuela 7,12 - 13; Izajasz 9,7; Rzymian 1,3 ³³ Na wieki będzie królował nad domem Jakóba, a królestwu Jego nie będzie końca. ³⁴ Zaś Maria powiedziała do anioła: Jak to będzie, skoro nie znam męża? ³⁵ A anioł odpowiadając, rzekł jej: Duch Święty przyjdzie do ciebie i ocieni cię moc Najwyższego. Dlatego to narodzone, święte *, zostanie nazwane Synem Boga. ³⁶ A oto Elżbieta, twoja krewna nazywana bezpłodną, także ona poczęła syna w swej starości, a ten miesiąc jest dla niej szósty. ³⁷ Gdyż żadna sprawa od Boga nie będzie niemożliwa. Jan 14,13 - 14 ³⁸ Zaś Maria powiedziała: Oto ja, służebnica * Pana; oby mi się stało według twojej mowy. I anioł od niej odszedł.

³⁹ A kiedy Maria powstała w owych dniach, z pośpiechem wyruszyła do górzystej krainy, do miasta Judy, ⁴⁰ oraz weszła do domu Zachariasza i pozdrowiła Elżbietę. ⁴¹ Także zdarzyło się, gdy Elżbieta usłyszała pozdrowienie Marii, że niemowlę w jej łonie skoczyło, a Elżbieta została napełniona Duchem Świętym. ⁴² Zawołała też wielkim głosem i powiedziała: Ty jesteś błogosławiona między niewiastami oraz błogosławiony owoc twojego łona. ⁴³ A skąd mi to, że przyszła do mnie matka mojego pana? ⁴⁴ Bo oto, gdy głos twojego pozdrowienia doszedł do moich uszu, z radością podskoczyło niemowlę w moim łonie. ⁴⁵ Zatem szczęśliwa *, co uwierzyła, że będzie spełnienie tych rzeczy, które zapowiedziano jej od Pana.

⁴⁶ A Maria powiedziała: Chwali moja dusza Pana; ⁴⁷ i rozweselił się mój duch w Bogu, moim Zbawicielu, ⁴⁸ że spojrzał na poniżenie jego służebnicy. Oto bowiem, od teraz, zwać mnie będą szczęśliwą wszystkie pokolenia, ⁴⁹ gdyż Potężny uczynił mi wielkie rzeczy, a Jego Imię święte. ⁵⁰ Jego też miłosierdzie dla rodu bojących się Go pokoleń. ⁵¹ Sprawił panowanie Jego ramieniu, rozproszył pysznych w zamysłach ich serca; ⁵² powalił władców z tronów, a poniżonych wywyższył. ⁵³ Łaknących nasycił dobrami, a tych, którzy się bogacą odesłał jako bezwartościowych *. ⁵⁴ Mocno trzymał * swojego sługę - Israela, by pamiętać o miłosierdziu na wieczność dla Abrahama i jego potomstwa, ⁵⁵ tak jak mówił do naszych ojców.

⁵⁶ Więc Maria została z nią około trzy miesiące, i wróciła do swojego domu.

⁵⁷ Zaś Elżbiecie wypełnił się czas jej rodzenia oraz wydała syna. ⁵⁸ A sąsiedzi i krewni usłyszeli, że Pan wyniósł swe miłosierdzie razem z nią, i razem z nią się cieszyli. ⁵⁹ Także wydarzyło się, że w ósmym dniu przyszli obrzezać dziecko, oraz je nazwali - dzięki imieniu jego ojca - Zachariaszem. ⁶⁰ A jego matka odpowiadając, rzekła: Nie, lecz będzie nazwany - Jan. ⁶¹ Więc do niej powiedzieli: Nie istnieje nikt z twojej rodziny, kto nazywa się tym imieniem. ⁶² Ale dawali też znaki jego ojcu, jakby chciał, aby je nazwać. ⁶³ Zatem poprosił tabliczkę oraz napisał nazywając: Jego imię jest Jan. Więc wszyscy się zdziwili. ⁶⁴ Zarazem też zostały otwarte jego usta i jego język, więc mówił, wielbiąc Boga. ⁶⁵ A przy wszystkich, co z nimi sąsiadowali powstał strach, oraz wszystkie te sprawy były rozpowiadane w całej górnej Judei. ⁶⁶ Zaś wszyscy, którzy słyszeli, składali to sobie do ich serca, mówiąc: Kim zatem, będzie to dziecko? A była z nim ręka Pana.

⁶⁷ Zaś jego ojciec Zachariasz został napełniony Duchem Świętym i prorokował, mówiąc: ⁶⁸ Uwielbiony Pan, Bóg Israela, ponieważ spojrzał oraz sprawił wykupienie swojemu ludowi. ⁶⁹ Także w domu swojego sługi Dawida wzniósł nam róg zbawienia, ⁷⁰ jak od wieczności zapowiedział przez usta Jego świętych * proroków. Psalm 132,17; Izajasz 62,1; Jeremiasz 23,6 ⁷¹ Wybawienie od naszych nieprzyjaciół oraz z ręki wszystkich, co nas nienawidzą. ⁷² Aby uczynić miłosierdzie za naszych ojców i pamiętać o Jego świętym przymierzu; ⁷³ przysiędze, którą potwierdził względem naszego ojca Abrahama. By nam dać - ⁷⁴ wybawionym z ręki wrogów - bez lęku Mu służyć ⁷⁵ przed Jego obliczem w bogobojności i sprawiedliwości, przez wszystkie nasze dni życia. ⁷⁶ A ty, dziecko, będziesz nazwane prorokiem Najwyższego; bo pójdziesz wcześniej przed obliczem Pana, by przygotować Jego drogi, ⁷⁷ oraz dać poznanie ratunku Jego ludowi, przez uwolnienie * ich od grzechów **. ⁷⁸ To wszystko dzięki miłosierdziu naszego Boga, przez które nawiedziło nas wzejście z wysokości, ⁷⁹ by ukazać się tym, którzy siedzą w ciemności i w cieniu śmierci, oraz poprowadzić nasze nogi na drogę pokoju.

⁸⁰ Zaś dziecko rosło i umacniało się Duchem. A było na pustkowiach, aż do dnia ukazania go przed Israelem.

*1,1 dosłownie: dokonanych w sposób kompletny, doskonały

*1,5 C hebr. Ahron

*1,9 złożyć ofiarę z kadzidła

*1,27 także: dziewicy

**1,26 gr. Mariam; C hebr. Miriam

*1,27 co znaczy: wielbiąca Boga; lub taka, w której Bóg jest uwielbiony

*1,32 także: ojca

*1,35 co znaczy: oddzielone, czyste

*1,38 także: niewolnica

*1,45 także: bogata, błogosławiona

*1,53 także: pustych

*1,54 mocno trzymał - w języku greckim jedno słowo; także: przykuł do siebie

*1,70 czyli: oddzielonych od świata, czystych

*1,77 także: w uwolnieniu

**1,77 także: win, błędów

2. A zdarzyło się w owych dniach, że wyszedł dekret od cesarza Augusta, by był spisany cały świat zamieszkały. ² Ten pierwszy spis dokonał się za Kwiryniusza, który był wielkorządcą Syrii. ³ Więc wszyscy wyruszyli, aby być spisywani, każdy do swojego miasta. ⁴ Wyszedł też i Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawida, które nazywa się Betlejem, z tego powodu, że był on z domu oraz rodu Dawida; ⁵ by zostać spisanym z Marią, zaręczoną sobie małżonką, która była brzemienna. ⁶ Ale tam, w czasie ich pobytu się zdarzyło, że wypełniły się dni jej rodzenia. ⁷ Więc urodziła syna swego pierworodnego, owinęła go pieluszkami i położyła go w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca na kwaterze.

⁸ A w owej krainie byli pasterze, co nocowali na polu oraz strażami nocy * pilnowali przy swoim stadzie. ⁹ I oto stanął przy nich anioł Pana oraz wokół oświetliła ich chwała Pana, więc przestraszyli się wielkim strachem. ¹⁰ A anioł im powiedział: Nie bójcie się; bo oto ogłaszam wam wielką radość, która będzie udziałem całego ludu. ¹¹ Dzisiaj, w mieście Dawida, urodził się wam zbawiciel, którym jest Chrystus Pan. ¹² A to będzie dla was znakiem: Znajdziecie niemowlę owinięte pieluszkami oraz leżące w żłobie. ¹³ Nagle też, z aniołem pojawiło się mnóstwo zastępu niebiańskiego, który wielbił Boga, mówiąc: ¹⁴ Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój w ludziach Jego upodobania *.

¹⁵ A kiedy aniołowie odeszli od nich do niebios, zdarzyło się także, że pasterze mówili jedni do drugich: Więc przejdźmy do Betlejem i zobaczmy tą dokonaną rzecz, którą Pan dał nam poznać. ¹⁶ Zatem starając się gorliwie, przyszli, oraz znaleźli Marię, Józefa i owo leżące w żłobie niemowlę. ¹⁷ Zaś gdy je ujrzeli, ogłosili o tym dzieciątku, oraz o powiedzianej im sprawie. ¹⁸ A wszyscy, kiedy to usłyszeli, zdziwili się nad rzeczami, które powiedziano do nich przez pasterzy. ¹⁹ Zaś Maria zachowywała te wszystkie sprawy, gromadząc je w swoim sercu. ²⁰ A pasterze wrócili, chwaląc i wielbiąc Boga za wszystko co usłyszeli, i zobaczyli, tak jak do nich zostało powiedziane.

²¹ Zaś gdy się wypełniło osiem dni, obrzezano owo dzieciątko, a jego Imię zostało nazwane Jezus, jak mu nadano przez anioła, przed jego poczęciem w łonie.

²² A kiedy wypełniły się dni jej oczyszczenia według Prawa Mojżesza, zanieśli go do Jerozolimy, aby go postawić obok Pana ²³ (jak jest napisane w Prawie Pana: Wszelkie męskie potomstwo, otwierające łono, będzie nazwane - święte Pana), ²⁴ oraz dać ofiarę według tego, co powiedziane w Prawie Pana - parę turkawek, albo dwa pisklęta gołębi.

²⁵ A oto w Jerozolimie był człowiek, którego imię brzmi Symeon. Ten człowiek był sprawiedliwy, bogobojny, wyczekujący pociechy Israela; zaś nad nim był Duch Święty. ²⁶ W wyroczni było mu też zapowiedziane przez Ducha Świętego, że nie doświadczy śmierci, zanim nie ujrzy Chrystusa Pana. ²⁷ Zatem za sprawą Ducha przyszedł do Świątyni; a gdy rodzice wprowadzali dziecko - Jezusa, by z nim uczynić według zwyczaju Prawa, ²⁸ także on wziął je w swoje ramiona, wielbił Boga i mówił: ²⁹ Teraz w pokoju odprawisz swego sługę, Władco, według Twojego Słowa. ³⁰ Gdyż moje oczy oglądały Twoje zbawienie, ³¹ które przygotowałeś przed obliczem wszystkich ludzi; ³² światło objawienia dla pogan oraz chwałę twojego ludu - Israela. ³³ A jego matka i Józef byli pełni podziwu wobec rzeczy, które o nim opowiadali. ³⁴ Symeon także im błogosławił oraz powiedział do Marii, jego matki: Oto ten jest ustanowiony na upadek oraz wzniesienie wielu w Israelu, na znak sprzeciwiania się; ³⁵ lecz i samą twoją duszę miecz przeniknie; by mogły zostać wyjawione opinie * z wielu serc.

³⁶ Żyła też prorokini Anna, córka Fanuela, z pokolenia Asera; (ta podeszła w wielu dniach, co przeżyła z mężem siedem lat od jej panieństwa, ³⁷ oraz wdowa od około osiemdziesięciu czterech lat), która nie odstępowała od Świątyni, służąc nocą i dniem postami oraz prośbami do Boga. ³⁸ Ona także, gdy owej godziny stanęła obok nich, dziękowała Bogu oraz mówiła o nim wszystkim, co oczekiwali odkupienia w Jerozolimie.

³⁹ A kiedy wszystko wykonali według Prawa Pana, wrócili do Galilei, do swego miasta Nazaretu. ⁴⁰ Zaś dziecko wzrastało, umacniało się w Duchu, wypełniając się mądrością; i była nad nim przychylność Boga.

⁴¹ A jego przodkowie co rok chodzili do Jerozolimy w Święto Paschy. ⁴² Więc kiedy miał dwanaście lat, oni wchodzili * do Jerozolimy, według zwyczaju święta. ⁴³ A gdy oni wracali, po wypełnieniu owych dni, chłopiec Jezus pozostał w Jerozolimie. Ale nie wiedział tego Józef, ani jego matka; ⁴⁴ lecz uważając, że on jest wśród grupy podróżnych, przeszli drogę dnia oraz szukali go między krewnymi i między znajomymi. ⁴⁵ A kiedy go nie znaleźli, wrócili do Jerozolimy, wciąż go szukając. ⁴⁶ I stało się po trzech dniach, że go znaleźli, siedzącego pośrodku nauczycieli w Świątyni, słuchającego ich i pytającego. ⁴⁷ Zaś wszyscy, co go słuchali zdumiewali się nad jego wiedzą oraz odpowiedziami. ⁴⁸ Zatem kiedy go zobaczyli - zdumieli się, a jego matka do niego powiedziała: Synu, dlaczego nam tak zrobiłeś? Oto twój ojciec * i ja szukaliśmy ciebie, bolejąc. ⁴⁹ Więc do nich rzekł: Dlaczego mnie szukaliście? Czy nie wiedzieliście, że trzeba mi być w miejscach mojego Ojca? ⁵⁰ Ale oni nie zrozumieli słowa, które im powiedział. ⁵¹ Zatem zszedł z nimi oraz przyszedł do Nazaretu, i był im posłuszny. A jego matka zachowywała wszystkie te sprawy w swoim sercu. ⁵² Jezus także rozwijał się w mądrości, postawie i przychylności, z powodu Boga i ludzi.

*2,8 w Israelu noc była podzielona na 3 straże

*2,14 także: wyboru, woli, łaski

*2,35 także: myśli, wątpliwości, pytania

*2,41 do leżącej wyżej Jerozolimy wchodziło się pod górę

*2,48 także: przodek

3. Zaś w piętnastym roku panowania cesarza Tyberiusza, za Poncjusza Piłata będącego namiestnikiem Judei, Heroda będącego tetrarchą Galilei, i jego brata Filipa będącego tetrarchą Iturei oraz krainy Trachonitis; za Lizaniasza będącego tetrarchą Abileny, ² za arcykapłanów Annasza i Kaifasza - na pustkowiu pojawiło się słowo Boga do Jana, syna Zachariasza. ³ I przyszedł do całej okolicy Jordanu, głosząc chrzest skruchy ku odpuszczeniu grzechów *. ⁴ Jak zostało napisane w Księdze słów proroka Izajasza, który mówił: Głos wołającego na pustkowiu: Gotujcie drogę Pana, czyńcie proste Jego ścieżki. Każda rozpadlina będzie wypełniona; każda góra i wzgórze zostanie zniżone *, i będą krzywe ** ku prostej ***, a kamieniste - staną się gładkimi drogami. ⁶ Także każda cielesna natura zobaczy zbawienie od Boga. Izajasz 40,3; 52,10

⁷ I mówił tłumom, co wychodziły oraz chciały być przez niego ochrzczone: Rodzaju żmijowy, kto wam pokazał żebyście uciekali przed nadchodzącym gniewem? ⁸ Wydawajcie więc, owoce godne skruchy; i nie zacznijcie mówić sami w sobie: Mamy ojca Abrahama; bowiem powiadam wam, że Bóg, z tych kamieni może wzbudzić dzieci Abrahamowi. ⁹ Zaś teraz, do korzenia drzew przyłożona jest i siekiera. Zatem każde drzewo, które nie wydaje szlachetnego owocu, zostaje wycinane i w ogień wrzucane. ¹⁰ Więc tłumy pytały go, mówiąc: Co zatem, mamy uczynić? ¹¹ A odpowiadając, rzekł im: Kto ma dwie suknie - niech odstąpi temu, co nie ma; a kto ma pokarmy niechaj czyni tak samo. ¹² Ale przyszli także celnicy, by być ochrzczeni, i powiedzieli do niego: Nauczycielu, co mamy uczynić? ¹³ A on do nich powiedział: Nie ściągajcie ani jednej należności więcej, ponad wam nakazane. ¹⁴ Pytali go także ci, którzy byli żołnierzami, mówiąc: Co my mamy uczynić? Zatem do nich powiedział: Nikogo nie przetrząsajcie, ani nie szantażujcie, lecz zadawalajcie się waszymi żołdami.

¹⁵ Zaś kiedy lud oczekiwał i gdy wszyscy rozmyślali w swych sercach o Janie, czy nie on jest Chrystusem, ¹⁶ Jan odpowiedział wszystkim, mówiąc: Ja was chrzczę wodą, ale przychodzi mocniejszy ode mnie, któremu nie jestem godzien rozwiązać rzemyka jego butów; ten was ochrzci w Duchu Świętym i ogniu. ¹⁷ On ma w swej ręce wiejadło, więc wyczyści swoje klepisko, i zgromadzi pszenicę do swej stodoły, a plewy spali ogniem nieugaszonym. ¹⁸ Nadto wiele głosił ludowi, wzywając także innych. ¹⁹ Zaś tetrarcha Herod, strofowany przez niego o Herodiadę, żonę jego brata Filipa, oraz o wszystkie złe rzeczy, które Herod uczynił, ²⁰ dołożył do wszystkich i to, że zamknął Jana w więzieniu. ²¹ A pośród chrztu całego ludu oraz ochrzczonego i modlącego się Jezusa wydarzyło się, że zostało otwarte Niebo, ²² i spłynął na niego Duch Święty, w cielesnym wyglądzie jak gołębica. Pojawił się też głos z Nieba, mówiący: Ty jesteś Mój Syn umiłowany, w tobie upodobałem.

²³ A Jezus kiedy zaczynał, żył około trzydzieści lat, będąc (jak mniemano *) synem Józefa, Helego **, ²⁴ Mattata, Lewiego, Melchiego, Annaja, Józefa, ²⁵ Matatiasza, Amosa, Nahuma, Hesliego, Naggaja ²⁶ Maata, Matatiasza, Semeina, Józefa, Judasa, ²⁷ Joanana, Resy, Zorobabela, Salatiela, Neriego, ²⁸ Melchiego, Addiego, Kosama, Elmadama, Era, ²⁹ Jozego, Eliezera, Jorima, Mattata, Lewiego, ³⁰ Symeona, Judasa, Józefa, Jonama, Eliakima, ³¹ Melei, Menny, Mattata, Natana, Dawida, ³² Jessego, Obeda, Booza, Salmona, Naasona, ³³ Aminadaba, Arama, Hesrona, Faresa, Judasa, ³⁴ Jakóba, Izaaka, Abrahama, Tary, Nachora, ³⁵ Serucha, Ragaua, Feleka, Hebera, Sali, ³⁶ Kainama, Arfaksada, Sema *, Noego **, Lamecha, ³⁷ Matusala, Henocha, Jareta, Maleleela, Kainama, ³⁸ Enosa, Seta *, Adama, Boga.

*3,3 także: uwolnieniu od grzechów

*3,5 także: uczynione skromnym

**3,5 także: krętackie, nieszczere, obłudne, niesprawiedliwe

***3,5 także: prawej, szczerej, sprawiedliwej

*3,23 z uwagi na specyfikę języka hebrajskiego oraz odległy czas, istnieją drobne rozbieżności w odczytywaniu starotestamentowych imion

**3,23 w ujęciu genealogicznym; czyli syna Helego

*3,36 C Szema

**3,36 C Noacha

*3,37 C Szeta

4. Zaś Jezus, pełen Ducha Świętego, zawrócił od Jordanu oraz w Duchu był prowadzony na pustkowiu, ² i czterdzieści dni doświadczany przez tego oszczerczego *. A w owych dniach nic nie jadł, więc kiedy się one skończyły, w końcu łaknął. ³ Ale ten oszczerczy mu powiedział: Jeśli jesteś Synem Boga, powiedz temu kamieniowi aby stał się chlebem. ⁴ A Jezus, odpowiadając mu, rzekł: Napisane jest: Człowiek nie będzie żył samym chlebem, ale każdym słowem Boga. ⁵ A ten oszczerczy, kiedy go wyprowadził na wysoką górę, w jednej chwili pokazał mu wszystkie królestwa świata. ⁶ I ten oszczerczy mu powiedział: Dam ci tą całą władzę oraz ich chwałę, bowiem została mi przekazana i daję ją komu zechcę. ⁷ Więc jeśli ty się przede mną pokłonisz, cała będzie twoja. ⁸ A Jezus odpowiadając, rzekł mu: Idź precz ode mnie *, szatanie; bowiem jest napisane: Panu Bogu twojemu oddawać będziesz pokłon i Jemu samemu będziesz służył. V Mojżesza 6,13 ⁹ Także zaprowadził go do Jerozolimy i postawił go na najwyższym ganku Świątyni oraz mu powiedział: Jeśli jesteś Synem Boga, rzuć się stąd w dół; ¹⁰ bowiem jest napisane: Swoim aniołom przykazał o tobie, by cię ustrzec, ¹¹ oraz że: Na rękach cię poniosą, abyś przypadkiem nie uraził swojej nogi o kamień. Psalm 91,11 - 12 ¹² A Jezus odpowiadając, rzekł mu: Jest powiedziane: Nie będziesz doświadczał * Pana Boga twego. V Mojżesza 6,16 ¹³ Więc ten oszczerczy dokończył całe kuszenie i do czasu odszedł od niego.

¹⁴ A Jezus wrócił do Galilei w mocy Ducha. Zatem rozeszła się o nim wieść po całej okolicy. ¹⁵ Zaś on nauczał w ich bóżnicach, chwalony przez wszystkich.

¹⁶ Przyszedł także do Nazaretu, gdzie był wychowany i według swojego zwyczaju w dniu szabatu wszedł do bóżnicy, i wstał odczytać Pismo. ¹⁷ A został mu podany zwój * proroka Izajasza. Zatem rozwinął zwój i napotkał miejsce gdzie było napisane:

¹⁸ Duch Pana we mnie - gdzie mnie namaścił, by biednym opowiadać Dobrą Nowinę; i mnie wysłał, by uzdrawiać skruszone serca; jeńcom zwiastować wyzwolenie, a ślepym przejrzenie, by strzaskanych odesłać na odpuszczenie *; ¹⁹ i ogłosić mile widziany okres czasu Pana. Izajasz 61,1 - 2 ²⁰ I zwinął zwój, oddał go słudze oraz usiadł; a oczy wszystkich w bóżnicy były w niego wpatrzone. ²¹ Więc zaczął do nich mówić: Dzisiaj wypełniło się Pismo, to w waszych uszach. ²² A wszyscy mu potwierdzali, dziwili się na słowa łaski, które wychodziły z jego ust i mówili: Czy nie ten jest synem Józefa? ²³ Zatem do nich powiedział: Z pewnością mi powiecie ten przykład: Lekarzu, ulecz samego siebie. To, co słyszeliśmy, że stało się w Kafarnaum, uczyń i tutaj, w swojej ojczyźnie. ²⁴ Ale powiedział: Zaprawdę, powiadam wam, że żaden prorok nie jest mile widziany w swej ojczyźnie. ²⁵ Także w prawdzie wam mówię, że w dniach Eliasza było wiele wdów w Israelu - gdy na trzy lata i sześć miesięcy zostało zamknięte Niebo, aby na całej ziemi dokonał się wielki głód - ²⁶ ale Eliasz nie został posłany do żadnej z nich, lecz tylko do kobiety - wdowy, do Sarepy Sydonu. ²⁷ Za proroka Elizeusza wielu też było trędowatych w Israelu, ale nie został oczyszczony żaden z nich, lecz tylko Naaman Syryjczyk. ²⁸ Więc słysząc to, wszyscy w bóżnicy napełnili się gniewem. ²⁹ A kiedy powstali, wyrzucili go na zewnątrz miasta oraz poprowadzili go aż do krawędzi góry, na której było zbudowane ich miasto, by go zrzucić. ³⁰ Ale on przeszedł przez ich środek i uszedł.

³¹ Zszedł też do Kafarnaum, miasta Galilei; oraz tam był, nauczając ich w szabat. ³² Więc zdumiewali się nad jego nauka, bo jego słowo było z mocą. ³³ A był w bóżnicy człowiek, który miał nieczystego ducha demona. Zatem zawołał wielkim głosem, ³⁴ mówiąc: Ach, co nam i tobie Jezusie Nazareński? Przyszedłeś nas zgubić? Znam cię, kto ty jesteś - święty Boga. ³⁵ A Jezus go zgromił, mówiąc: Zamilknij oraz wyjdź z niego. Zaś demon rzucił go na środek, wyszedł z niego i nic mu nie zaszkodził. ³⁶ Zatem pojawiło się na wszystkich zdumienie, i rozmawiali między sobą, mówiąc: Co to za sprawa, że we władzy i mocy rozkazuje duchom nieczystym, a wychodzą? ³⁷ I rozeszła się o nim pogłoska na wszystkie miejsca tej okolicy.

³⁸ Zaś Jezus, kiedy się podniósł, z bóżnicy przybył do domu Szymona. A teściowa Szymona była ogarnięta wielką gorączką; więc go o nią poprosili. ³⁹ A gdy przy niej przystanął, zgromił gorączkę, zatem ją opuściła; zaraz też wstała i im posługiwała. ⁴⁰ Zaś kiedy zachodziło słońce, wszyscy, którzy mieli chorujących na różnorakie choroby, przyprowadzali ich do niego; a on ich uzdrawiał, każdemu jednemu nakładając ręce. ⁴¹ A z wielu wychodziły też demony, które wołały i mówiły: Ty jesteś Chrystus, Syn Boga. Zatem gromiąc, nie pozwalał im mówić; bo wiedziały, że on jest Chrystusem.

⁴² Zaś gdy był dzień, wyruszył i odszedł na puste miejsce. A tłumy go szukały. Więc przyszli do niego i go zatrzymywali, by od nich nie odchodził. ⁴³ Ale on do nich powiedział: Także innym miastom trzeba mi opowiadać Dobrą Nowinę o Królestwie Boga; bo na to zostałem posłany. ⁴⁴ I żył, głosząc w bóżnicach Galilei.

**4,1 także: oczerniającego, niesłusznie oskarżającego, obmawiającego (cechy szatana; co znaczy: Przeciwnika Boga)

*4,8 tłumaczenie równoległe: Idź za mnie

*4,12 także: wystawiał na próbę, kusił

*4,17 w judaizmie Księgi są przechowywane w formie zwoju (hebr.: megilla)

*4,18 także: darowanie długu

5. Ale zdarzyło się, gdy na niego napierał tłum i słuchał słowa Boga, a on stał przy jeziorze Genezaret; ² że ujrzał dwie łodzie stojące obok jeziora. Zaś rybacy, wyszli z nich oraz płukali sieci. ³ Zatem wstąpił do jednej łodzi, która była Szymona i poprosił go, aby trochę odpłynął od lądu; a gdy usiadł, uczył lud z owej łodzi. ⁴ Zaś gdy przestał mówić, powiedział do Szymona: Odpłyń na głębię i zapuśćcie wasze sieci na połów. ⁵ A Szymon odpowiadając, rzekł mu: Mistrzu, trudziliśmy się przez całą noc i nic nie schwytaliśmy, ale na twoje słowo spuszczę sieć. ⁶ A kiedy to uczynili, uwięzili wielkie mnóstwo ryb, więc ich sieci się rozdzierały. ⁷ Zatem skinęli towarzyszom w drugiej łodzi, by im przybyli pomóc. I przybyli oraz napełnili obie łodzie, tak, żeby ich nie pogrążać. ⁸ A Szymon Piotr, gdy to zobaczył, przypadł do kolan Jezusa, mówiąc: Oddal się ode mnie, bo jestem grzesznym mężczyzną, Panie. ⁹ Bo ogarnął go strach oraz wszystkich co byli z nim, z powodu połowu ryb, które złapali. ¹⁰ Także Jakóba i Jana, synów Zebedeusza, którzy byli wspólnikami Szymona. Potem Jezus powiedział do Szymona: Nie bój się. Od tego czasu będziesz tym, który żywcem bierze ludzi w niewolę.

¹¹ Więc kiedy doprowadzili łodzie do brzegu - wszystko opuścili i poszli za nim.

¹² A w czasie jego wizyty w jednym z miast, zdarzyło się, że oto był tam też mąż pełen trądu. Zaś gdy zobaczył Jezusa, upadł na twarz oraz go prosił, mówiąc: Panie, jeśli zechcesz, możesz mnie oczyścić. ¹³ A Jezus wyciągnął rękę oraz go dotknął, mówiąc: Chcę, zostań oczyszczony. Więc trąd zaraz od niego odszedł. ¹⁴ A on mu nakazał nikomu o tym nie mówić, ale: Gdy odejdziesz, pokaż się kapłanowi oraz ofiaruj im na świadectwo za twoje oczyszczenie, tak jak nakazał Mojżesz. ¹⁵ Ale słowo o nim rozeszło się jeszcze bardziej, więc przychodziły liczne tłumy, słuchać oraz być przez niego uzdrawianym od licznych chorób. ¹⁶ Zaś on żył, usuwając się na pustkowia i się modląc.

¹⁷ Potem wydarzyło się w jednym dniu - kiedy ^TR on nauczał i siedzieli faryzeusze oraz nauczyciele Prawa, którzy ^TR przybyli z każdego miasteczka Galilei, Judei, i Jerozolimy, a moc Pana była ku ich uzdrawianiu - ¹⁸ że oto przybyli mężowie, co nieśli na łożu człowieka, który był sparaliżowany. Więc szukali jak go wnieść oraz przed nim położyć, ¹⁹ ale z powodu tłumu nie znaleźli żadnej drogi, aby go mogli wnieść. Zatem z łożem weszli na dach i przez pokrycie spuścili go na środek, przed Jezusa. ²⁰ Zaś gdy zobaczył ich wiarę, powiedział mu: Człowieku, odpuszczone ci są twoje grzechy. ²¹ A uczeni w Piśmie i faryzeusze zaczęli rozważać, mówiąc: Któż jest ten, który mówi bluźnierstwa? Kto może odpuścić grzechy, jeśli nie sam Bóg? ²² Zaś Jezus poznał ich rozważania i odpowiadając, rzekł do nich: Co rozważacie w waszych sercach? ²³ Co jest łatwiejsze powiedzieć: Odpuszczone ci są twoje grzechy, czy powiedzieć: Wstań i chodź? ²⁴ Lecz abyście wiedzieli, że Syn Człowieka ma władzę odpuszczać grzechy na ziemi, powiedział sparaliżowanemu: Tobie mówię, wstań, zabierz swoje łoże oraz idź do twojego domu. ²⁵ Więc przed nimi od razu wstał, zabrał to, na czym leżał i odszedł do swojego domu, chwaląc Boga. ²⁶ A wszystkich ogarnęło zdumienie oraz chwalili Boga. Zostali też napełnieni strachem, mówiąc: Dzisiaj zobaczyliśmy niewiarygodne rzeczy.

²⁷ Potem wyszedł oraz ujrzał poborcę podatków imieniem Lewi, który siedział na cle, i mu powiedział: Pójdź za mną. ²⁸ Zatem wszystko porzucił, wstał i szedł za nim. ²⁹ Lewi sprawił mu także w swym domu wielką ucztę; a był znaczny tłum poborców podatków i innych, którzy z nim leżeli u stołu. ³⁰ A uczeni w ich Piśmie oraz faryzeusze szemrali, mówiąc do jego uczniów: Dlaczego jecie i pijecie z poborcami podatków, i grzesznikami? ³¹ A Jezus odpowiedział, mówiąc do nich: Nie potrzebują zdrowi * lekarza, ale ci, którzy źle się mają **. ³² Nie przyszedłem wzywać sprawiedliwych, ale grzesznych do skruchy.

³³ Zaś oni powiedzieli do niego: Dlaczego uczniowie Jana często poszczą oraz czynią prośby do Boga, podobnie jak uczniowie faryzeuszów; a twoi jedzą i piją? ³⁴ A on do nich powiedział: Czy możecie te dzieci małżeńskiej komnaty uczynić poszczącymi, w czasie gdy oblubieniec jest z nimi? ³⁵ Ale przyjdą dni, gdy oblubieniec będzie od nich zabrany; wtedy, w owe czasy będą pościć. ³⁶ Ale powiedział też do nich podobieństwo: Nikt nie przyszywa łaty wydartej z nowej szaty do szaty starej; zaś jeśli nie - i nową szatę rozerwie, i łata wzięta z nowej, nie będzie się zgadzała * ze starą. ³⁷ Nikt też nie leje świeżego wina w stare bukłaki; zaś jeśli nie - świeże wino rozedrze skórzane bukłaki i samo się wyleje, a bukłaki będą zniszczone. ³⁸ Ale świeże wino należy wlewać do nowych bukłaków; a obydwa bywają zachowane. ³⁹ Nikt też, kiedy się napije starego, nie chce zaraz świeżego; gdyż mówi: Stare jest dobre *.

*5,31 także: zdrowo myślący

**5,31 także: źle uważają, myślą

*5,36 także: harmonizowała, układała się; zgodnie twierdziła

*5,39 także: pożyteczne, zbawienne, łagodne

6. Zaś w kolejny szabat, gdy on przebywał wśród zboża, zdarzyło się, że jego uczniowie zrywali kłosy oraz rozcierając rękoma - jedli. ² A jacyś z faryzeuszów im mówili: Dlaczego czynicie to, czego w szabat nie wolno czynić? ³ Więc Jezus odpowiadając, rzekł do nich: Nawet nie czytaliście tego, co uczynił Dawid, kiedy sam zgłodniał oraz ci, którzy z nim byli? ⁴ Jak wszedł do domu Boga oraz wziął chleby pokładne, których nie wolno zjeść, chyba że ^TR samym kapłanom; a jadł, oraz dał tym, co z nim byli? ⁵ Nadto im mówił: Syn Człowieka jest Panem i szabatu.

⁶ Zaś w inny szabat zdarzyło mu się wejść do bóżnicy i nauczać. Był tam też człowiek, a jego prawa ręka była uschnięta. ⁷ Ale uczeni w Piśmie i faryzeusze pilnowali go, czy uzdrawia w szabat; by znaleźć powód aby go oskarżać. ⁸ A on znał ich myśli, zatem powiedział człowiekowi, który miał uschniętą rękę: Podnieś się oraz stań na środku. Więc on się podniósł i stanął. ⁹ Następnie Jezus do nich powiedział: Pytam was: Wolno w szabaty słusznie * czynić, czy źle uczynić? Uratować życie, czy zniszczyć? ¹⁰ I rozejrzał się po nich wszystkich oraz powiedział temu człowiekowi: Wyciągnij twoją rękę. A on tak uczynił, i jego ręka została przywrócona do zdrowia, jak druga. ¹¹ Ale oni zostali napełnieni szaleństwem. Rozmawiali też jedni z drugimi co by uczynić Jezusowi.

¹² W owych dniach także się wydarzyło, że wyszedł się pomodlić na górę; i spędził noc na modlitwie do Boga. ¹³ A kiedy stał się dzień, przemówił do swoich uczniów, wybrał sobie dwunastu z nich i tych nazwał apostołami: ¹⁴ Szymona, którego nazwał też Piotrem i jego brata Andrzeja, Jakóba, Jana, Filipa, Bartłomieja, ¹⁵ Mateusza, Tomasza, Jakóba Alfeusza, Szymona zwanego Zelotą *, ¹⁶ Judasa Jakóba oraz Judasa Iskariotę, który stał się zdrajcą.

¹⁷ A kiedy z nimi zszedł, stanął na płaskim miejscu. Przyszedł także tłum jego uczniów oraz wielkie mnóstwo ludu z całej Judei, Jerozolimy, nadmorskiego Tyru i Sydonu, którzy przyszli go usłyszeć oraz zostać uleczonymi ze swoich chorób. ¹⁸ Więc byli uzdrawiani ci, dręczeni przez nieczyste duchy. ¹⁹ A cały tłum pragnął się go dotknąć, bo wychodziła od niego moc i wszystkich uzdrawiała.

²⁰ A on podniósł swe oczy na swoich uczniów oraz mówił: Bogaci, którzy żebrzą, albowiem wasze jest Królestwo Boga. ²¹ Bogaci, którzy odczuwają teraz braki, albowiem będziecie nasyceni. Bogaci, którzy teraz płaczą, albowiem śmiać się będziecie. ²² Bogaci jesteście, gdy ludzie będą was nienawidzić i kiedy będą was oddzielać *, lżyć **, i będą odrzucać wasze imię *** jako złe **** z powodu ***** Syna Człowieka. ²³ Zostaniecie uradowani w ten dzień i podskoczycie z radości; bo oto wielka wasza zapłata jest w niebiosach. Ponieważ ich ojcowie na wzór tych rzeczy czynili prorokom. ²⁴ Jednakże biada wam, bogatym, bowiem otrzymujecie waszą zachętę. ²⁵ Biada wam, obecnie nasyconym, albowiem będziecie głodni. Biada wam, obecnie się śmiejącym, bo będziecie żałować i zapłaczecie. ²⁶ Biada wam, gdyby o was dobrze mówili wszyscy ludzie; bo ich ojcowie na wzór tych rzeczy czynili fałszywym prorokom.

²⁷ Lecz mówię wam, co słuchacie: Miłujcie waszych wrogów, czyńcie słusznie * nienawidzącym was, ²⁸ błogosławcie złorzeczącym wam i módlcie się za oczerniających was. ²⁹ Temu, co cię bije w policzek - nadstaw i drugi; a temu, co zabiera twój płaszcz i sukni nie odmawiaj. ³⁰ Zaś każdemu, który cię prosi - dawaj; a od tego, który bierze twoje - nie żądaj zwrotu. ³¹ Jak sobie życzycie, aby wam ludzie czynili - tak i wy im czyńcie. ³² A jeśli miłujecie tych, co was miłują, jaka jest w was uprzejmość? Bo nawet grzesznicy miłują tych, którzy ich miłują. ³³ A jeśli będziecie dobrze czynić tym, którzy wam dobrze czynią, jaka jest w was życzliwość? Bo ci, co grzeszą - też to czynią. ³⁴ A jeśli pożyczcie tym, od których macie nadzieję odzyskać, jaka jest w was przychylność? Bo i grzesznicy - grzesznikom pożyczają, żeby tyle samo odzyskać. ³⁵ Zatem miłujcie waszych wrogów, czyńcie dobrze i pożyczajcie, niczego się w zamian nie spodziewając, a wasza zapłata będzie wielka oraz będziecie dziećmi Najwyższego; bo On jest łaskawy dla niewdzięcznych i złych. ³⁶ Bądźcie więc, miłosierni, jak i wasz Ojciec jest miłosierny.

³⁷ Nie sądźcie * - a nie zostaniecie osądzeni. Nie skazujcie ** - a nie zostaniecie skazani; uniewinniajcie - a będziecie uniewinnieni; ³⁸ dawajcie - a będzie wam dane; miarą dobrą, ugniecioną, utrzęsioną i przelewającą się dadzą w wasze zanadrze. Bo miarą, którą mierzycie, będzie wam w zamian mierzone. ³⁹ Ale powiedział im podobieństwo: Czy ślepy zdoła ślepego prowadzić? Czyż obydwaj nie wpadną w dół? ⁴⁰ Nie jest uczeń nad swojego nauczyciela; ale każdy będzie udoskonalony jak jego nauczyciel. ⁴¹ Czemu widzisz źdźbło w oku twojego brata, zaś belki we własnym oku nie poznajesz? ⁴² Albo - jak możesz mówić twojemu bratu: Bracie, pozwól, że wyrzucą źdźbło, które jest w twoim oku - sam nie widząc belki w swym oku? Obłudniku, najpierw wyrzuć belkę z twojego oka, a wtedy zobaczysz wyraźnie, chcąc wyrzucić źdźbło z oka twojego brata. ⁴³ Ponieważ nie istnieje szlachetne * drzewo, które wydaje wstrętny owoc; ani złe drzewo, które wydaje szlachetny owoc; ⁴⁴ gdyż każde drzewo jest poznawane z jego własnego owocu. Nie zbierają z cierni - fig i nie zrywają z jeżyny - winnego grona. ⁴⁵ Szlachetny * człowiek ze szlachetnego skarbca serca wydobywa szlachetne, a zły człowiek ze złego skarbca swojego serca wydobywa złe; bowiem z obfitości serca mówią jego usta.

⁴⁶ Dlaczego do mnie wołacie: Panie, Panie, a nie czynicie tego, co mówię? ⁴⁷ Pokażę wam do kogo ^TR jest podobny każdy, kto do mnie przychodzi, słucha moich słów oraz je czyni. ⁴⁸ Podobny jest do człowieka, co buduje ^TR dom; który wykopał, pogłębił i założył fundament na skale. A gdy zdarzyła się powódź, rzeka wdarła się na ten dom, lecz nie miała siły go zachwiać, gdyż był założony na skale. Rzymian 9,33; 1 Koryntian 10,4 ⁴⁹ Zaś kto usłyszał - a nie uczynił, podobny jest do człowieka ^TR , co zbudował dom na ziemi *, bez fundamentu; na który wdarła się rzeka i zaraz upadł, i było wielkie zniszczenie tego domu.

*6,9 także: dobrze, sprawiedliwie, hojnie, łaskawie, doskonale

*6,15 co znaczy: Gorliwym

*6,22 także: określać granicami, wykluczać

**6,22 także: zarzucać coś komuś

***6,22 także: nazwę

****6,22 także: niegodziwe, łajdackie

*****6,22 także: przez, skutkiem, dla

*6,27 także: szczęśliwie, pomyślnie, dobrze

*6,37 także: oskarżajcie, oddzielajcie, oceniajcie, postanawiajcie

**6,37 także: zarzucajcie, gańcie, wymierzajcie kary

*6,43 także: piękne, dobre, stosowne, szczęśliwe

*6,45 także: przydatny, dobry, prawy, sprawiedliwy, odpowiedni

*6,49 także: świat, okolica

7. Zaś gdy dokończył wszystkie swoje mowy do uszu ludu, wszedł do Kafarnaum. ² A miał umierać źle się mający sługa pewnego setnika, który dla niego był cenny. ³ Więc gdy usłyszał o Jezusie, wysłał do niego starszych Judejczyków *, prosząc go, aby przyszedł oraz uzdrowił jego sługę. ⁴ Zaś oni, kiedy przybyli do Jezusa, prosili go gorliwie, mówiąc: Godzien jest, abyś mu to uczynił; ⁵ bowiem miłuje nasz naród i sam nam zbudował bóżnicę. ⁶ Zatem Jezus z nimi wyruszył. Ale kiedy ^TR był już blisko oddalony od domu, setnik posłał do niego przyjaciół, mówiąc mu: Panie, nie trudź się, bowiem nie jestem godzien abyś wszedł pod mój dach; ⁷ dlatego ani samego siebie nie uznałem za godnego przyjść do ciebie; ale powiedz słowem, a będzie uleczony mój sługa. ⁸ Bo i ja jestem człowiekiem wyznaczonym pod władzę, który ma pod sobą żołnierzy, więc mówię temu: Idź - i idzie; a innemu: Przyjdź - i przychodzi; a memu słudze: Uczyń to - a czyni. ⁹ Zaś kiedy to Jezus usłyszał - zdziwił się nim, odwrócił się do towarzyszącego mu tłumu i powiedział: Mówię wam, nawet w Israelu nie znalazłem tak wielkiej wiary. ¹⁰ A posłani, gdy wrócili do domu, znaleźli zdrowym tego sługę, który miał się źle.

¹¹ Zaś w następnym dniu wydarzyło się, że poszedł do miasta zwanego Nain; a szło za nim dość dużo jego uczniów oraz wielki tłum. ¹² Ale kiedy się zbliżył do bramy miasta, oto wynoszony był zmarły, jedyny syn jego matki, a ona była wdową. I był z nią nawet znaczny tłum z miasta. ¹³ Więc gdy ją zobaczył, Pan ulitował się nad nią oraz jej powiedział: Nie płacz. ¹⁴ A kiedy podszedł, dotknął mar *, zaś ci, co je dźwigali - stanęli. Powiedział także: Młodzieńcze, tobie mówię, powstań. ¹⁵ Zatem zmarły się podniósł i zaczął mówić, więc oddał go jego matce. ¹⁶ Zaś wszystkich ogarnął strach oraz wielbili Boga, mówiąc: Powstał wśród nas wielki prorok; nadto: Bóg nawiedził swój lud. ¹⁷ I wyszła o nim ta wieść na całą Judeę oraz na całą okolicę.

¹⁸ A Janowi o tym wszystkim oznajmili jego uczniowie. Zatem Jan przywołał pewnych dwóch swoich uczniów, ¹⁹ i posłał ich do Jezusa, mówiąc: Ty jesteś ten Przychodzący, czy mamy oczekiwać innego? ²⁰ Więc gdy do niego przybyli, owi mężowie powiedzieli: Posłał nas do ciebie Jan Chrzciciel, mówiąc: Ty jesteś ten Przychodzący, czy mamy oczekiwać innego? ²¹ Zaś w tej godzinie wielu uleczył z chorób, złych duchów i plag, oraz wielu ślepym dawał łaskawie widzieć. ²² A Jezus odpowiadając, rzekł im: Wyruszcie i oznajmijcie Janowi coście zobaczyli, i usłyszeli; ślepi odzyskują wzrok, chromi chodzą, trędowaci są oczyszczani, głusi słyszą, umarli się podnoszą, biednym opowiadana jest Dobra Nowina; ²³ i szczęśliwym jest ten, kto się przeze mnie nie zgorszył. ²⁴ Zaś gdy posłańcy Jana odeszli, zaczął mówić do tłumów o Janie: Co wyszliście oglądać na pustkowiu? Trzcinę chwiejącą się podczas wiatru? ²⁵ Lecz co wyszliście zobaczyć? Człowieka przyodzianego w delikatne szaty? Oto ci, co są w kosztownej szacie i rozpasaniu, żyją w królewskich pałacach. ²⁶ Lecz co wyszliście zobaczyć? Tak, mówię wam - proroka i to bardzo szczególnego. ²⁷ Ten jest tym, o którym napisano: Oto Ja wysyłam mego zwiastuna przed twoim obliczem, który przygotuje * twoją drogę przed tobą. Malachiasz 3,1 ²⁸ Bowiem powiadam wam, że pośród spłodzonych z kobiet, nikt nie jest większym prorokiem od Jana Chrzciciela; ale mniejszy w Królestwie Boga jest większy od niego. ²⁹ A cały lud i poborcy podatków, kiedy to usłyszeli - uznali za sprawiedliwe Boga to, że byli zanurzonymi chrztem Jana. ³⁰ Zaś faryzeusze oraz nauczyciele Prawa odrzucili plan Boga względem siebie, nie będąc ochrzczonymi przez niego.

³¹ Nadto Pan powiedział: Do kogo zatem, przyrównam tego rodzaju ludzi oraz do kogo są podobni? ³² Podobni są do dzieci, którzy siedzą na rynku, wołają jedni drugich i mówią: Zagraliśmy wam na piszczałce, a nie zatańczyliście; zaczęliśmy zawodzić, a nie zapłakaliście. ³³ Bowiem przyszedł Jan Chrzciciel, co nie je chleba i nie pije wina, a mówicie: Demona ma. ³⁴ Przyszedł Syn Człowieka, co je i pije, a mówicie: Oto człowiek - żarłok i pijanica wina, przyjaciel poborców podatków i grzeszników. ³⁵ I ta mądrość została uznana za prawą z powodu wszystkich jej dzieci.

³⁶ Ale pewien z faryzeuszy prosił go, aby z nim zjadł. Zatem gdy wszedł do domu faryzeusza, położył się u stołu. ³⁷ A oto niewiasta, co była grzeszna w tym mieście, dowiedziała się, że leży w domu faryzeusza, więc przyniosła alabastrowy słoik wonnego olejku. ³⁸ Stanęła z tyłu, przy jego nogach i płacząc, zaczęła zraszać łzami jego stopy, a włosami jej głowy wycierała; całowała też jego nogi oraz je namaszczała wonnym olejkiem. ³⁹ A faryzeusz, który go zaprosił, gdy to zobaczył, powiedział sam w sobie, mówiąc: Gdyby ten był prorokiem, wiedział by kim jest oraz co to za kobieta, która go dotyka; że jest grzeszna. ⁴⁰ A Jezus odpowiadając, rzekł do niego: Szymonie, mam ci coś powiedzieć. Zaś on rzekł: Powiedz, nauczycielu. ⁴¹ Byli dwaj dłużnicy pewnego człowieka, który pożyczał na procent; jeden był winien pięćset denarów, a drugi pięćdziesiąt. ⁴² Ale kiedy nie mieli oddać, obydwom darował. Zatem powiedz, który z nich będzie go bardziej miłował? ⁴³ Zaś Szymon odpowiadając, rzekł: Przypuszczam, że ten, któremu więcej darował. A on mu powiedział: Słusznie oceniłeś. ⁴⁴ I odwrócił się do niewiasty oraz powiedział Szymonowi: Widzisz tę niewiastę? Wszedłem do twojego domu, lecz nie dałeś mi wody do moich nóg - a ta łzami zrosiła moje stopy i wytarła włosami swojej głowy. Nie dałeś mi pocałunku - a ta odkąd weszła nie przestała całować moich stóp. ⁴⁵ Nie namaściłeś oliwą mojej głowy - zaś ta namaściła wonnym olejkiem moje stopy. ⁴⁷ Dlatego ci mówię, odpuszczone są jej liczne grzechy, bo bardzo umiłowała. A komu jest mało odpuszczane - mało miłuje. ⁴⁸ Zaś jej powiedział: Odpuszczone są twoje grzechy. ⁴⁹ Więc współleżący zaczęli mówić między sobą: Kim jest ten, który i grzechy odpuszcza? ⁵⁰ Także powiedział do niewiasty: Twoja wiara cię uratowała; idź w pokoju.

*7,3 czyli Israelitów z pokolenia Judasa (Judy; hebr. Jehudim)), zaś w języku polskim zwanych Żydami

*7,13 noszy dla zmarłych

*7,27 także: zbuduje, założy

8. I w kolejności się dokonało, że ^TR przechodził on po mieście i wsi, głosząc oraz zwiastując Dobrą Nowinę Boga; a dwunastu z nim. ² Także pewne kobiety, które były uzdrowione od złych duchów oraz słabości: Maria zwana Magdaleną, z której wyszło siedem demonów, ³ Joanna, żona Chuzy, zarządcy Heroda, Zuzanna i wiele innych, które mu służyły ze swoich majętności. ⁴ A gdy się schodził z miast wielki tłum i przychodzili do niego, powiedział przez podobieństwo: ⁵ Wyszedł siewca, by zasiać swoje ziarno. Zaś w czasie jego siania, oto padło ono obok drogi, zostało zdeptane oraz zjadły je ptaki nieba. ⁶ A inne padło na skałę i kiedy wypuściło pędy zostało wysuszone, ponieważ nie miało wilgoci. ⁷ A inne padło w środku cierni i gdy razem urosły, ciernie je zadusiły. ⁸ A inne padło na żyzną * ziemię, i kiedy urosło, sprawiło stokrotny owoc. To mówiąc, wołał: Kto ma uszy by słuchać - niech słucha.

⁹ Ale jego uczniowie pytali go, mówiąc: Na co by było to podobieństwo? ¹⁰ A on powiedział: Wam dane jest poznać tajemnice Królestwa Boga; ale innym mówi się w podobieństwach, aby patrząc nie widzieli i słysząc nie rozumieli. Izajasz 6,9

¹¹ Zaś podobieństwo jest takie: Nasieniem jest Słowo Boga. ¹² A tymi obok drogi są ci, którzy usłyszeli, ale potem przychodzi ten oszczerczy * i wybiera Słowo z ich serc, by uwierzywszy - nie mogli zostać uratowani. ¹³ A ci na skale, gdy usłyszą, z radością przyjmują Słowo; lecz ci nie mają korzenia, do czasu wierzą, a w porze doświadczenia odstępują. ¹⁴ Zaś opadłe między ciernie zdarza się tym, którzy usłyszeli, a idąc przez troski, bogactwo oraz rozkosze życia - są ściskani i nie przynoszą owocu. ¹⁵ A na żyzną ziemię zdarza się tym, którzy gdy usłyszeli, zachowują Słowo w szlachetnym oraz zdatnym sercu, i w wytrwałości przynoszą owoc.

¹⁶ Bo nikt, kto zapali lampkę, nie nakrywa jej naczyniem, ani nie kładzie poniżej łoża, ale stawia na podstawie, aby ci, którzy wchodzą widzieli światło. ¹⁷ Bowiem nic nie jest ukryte - co nie stanie się widocznym; ani zakryte - co by nie zostało zrozumiane oraz nie przeszło na widoczne. ¹⁸ Więc uważajcie jak słuchacie; bo kto będzie miał - temu będzie dane; a kto nie będzie miał - i co wydaje się mieć, będzie od niego zabrane.

¹⁹ Potem przybyła do niego matka i jego bracia, lecz nie mogli się do niego dostać z powodu tłumu. ²⁰ Zatem mu oznajmiono, mówiąc: Twoja matka i twoi bracia stoją na zewnątrz, chcąc cię ujrzeć. ²¹ Zaś on odpowiadając, rzekł do nich: Moją matką i mymi braćmi są ci, co słuchają Słowa Boga oraz je czynią.

²² A w jeden z dni stało się, że ^TR wstąpił on do łodzi, jak również jego uczniowie, oraz do nich powiedział: Przeprawmy się na drugą stronę jeziora. Zatem wypłynęli. ²³ Zaś gdy oni płynęli - usnął. A na jezioro zeszła nawałnica wiatru i zalewała łódź, więc byli w niebezpieczeństwie. ²⁴ Zatem podeszli i go obudzili, mówiąc: Mistrzu, Mistrzu, giniemy. Zaś on, rozbudzony, zgromił wiatr oraz wzburzenie wody; zatem się zatrzymały i stała się cisza. ²⁵ A im powiedział: Gdzie jest wasza wiara? I zdziwili się, przestraszeni, mówiąc jedni do drugich: Zatem kim jest ten, że rozkazuje wiatrom i wodzie, a są mu posłuszne?

²⁶ I przybili do krainy Gergezeńczyków, która jest naprzeciwko Galilei. ²⁷ A gdy on wyszedł na ziemię, zabiegł mu drogę pewien mąż z miasta, który od dość dużego czasu miał demona. Nie ubierał też szaty oraz nie pozostawał w domu - ale w grobowcach. ²⁸ Zaś kiedy zobaczył Jezusa - zakrzyknął, przypadł do niego oraz powiedział wielkim głosem: Co mnie i tobie, Jezusie, Synu Boga Najwyższego? Proszę cię, byś mnie nie zaczął męczyć. ²⁹ Bo nakazał nieczystemu duchowi wyjść z owego człowieka, ponieważ go uchwycił przez długi okres czasu. Więc wiązany był łańcuchami, strzeżony pętami, i rozrywając okowy, pędzony był przez demona na pustkowia. ³⁰ A Jezus go spytał, mówiąc: Jak ci jest na imię? Zaś on powiedział: Legion; bo wszedł w niego mnogie demony. ³¹ Prosiły go także, by im nie nakazywał odejść do podziemnego świata.

³² A było tam, pasące się na wyżynie stado dość dużych świń; zatem go prosiły, by im pozwolił w nie wejść. I im pozwolił. ³³ Zaś demony wyszły z człowieka, a weszły w świnie; i ruszyło stado ku jeziorze, w dół urwiska, i utonęło. ³⁴ A pasterze gdy zobaczyli co się stało, uciekli, i poszedłszy, oznajmili to w mieście i we wsiach. ³⁵ Zatem wyszli zobaczyć co się stało, i przyszli do Jezusa. Znaleźli też - siedzącego u stóp Jezusa – człowieka, z którego wyszły demony, ubranego i będącego przy zdrowych zmysłach; oraz się przestraszyli. ³⁶ A ci, którzy to zobaczyli, opowiedzieli im jak został uzdrowiony opętany. ³⁷ Więc poprosiło go całe mnóstwo ludzi z owej krainy Gergezeńczyków, by od nich odszedł, bo byli ogarnięci wielkim strachem. ³⁸ A ten mąż, z którego wyszły demony, prosił go aby mógł z nim być. Ale Jezus go odprawił, mówiąc: ³⁹ Wracaj do twojego domu oraz opowiadaj, jak wiele ci Bóg uczynił. Zatem odszedł, głosząc po całym mieście jak wiele mu Jezus uczynił. ⁴⁰ Zaś kiedy Jezus wracał, wydarzyło się, że powitał go tłum, bo wszyscy na niego czekali. ⁴¹ Także oto przyszedł mąż, którego imię brzmi Jair, a był on przełożonym bóżnicy. I przypadł do nóg Jezusa oraz go prosił, aby wszedł do jego domu. ⁴² Gdyż żyła jego córka, jedynaczka, około dwunastu lat, i ona umierała. Zaś w czasie gdy on szedł, tłumy go cisnęły. ⁴³ A niewiasta, która była od dwunastu lat w upływie krwi i wydała na lekarzy całe środki do życia, a przez nikogo nie mogła zostać uzdrowiona, ⁴⁴ podeszła z tyłu, dotknęła obramowania jego płaszcza i od razu ustał upływ jej krwi. ⁴⁵ A Jezus powiedział: Kto się mnie dotknął? Ale wszyscy się wypierali, Piotr oraz wszyscy z nim. Zaś Piotr powiedział: Mistrzu, otaczają cię tłumy i cisną, a mówisz: Kto mnie dotknął? ⁴⁶ Ale Jezus powiedział: Ktoś mnie dotknął, gdyż ja poznałem moc, która ze mnie wyszła. ⁴⁷ A owa niewiasta zobaczyła, że się nie ukryła, więc podeszła z drżeniem, przypadła do niego oraz oznajmiła wobec całego ludu, z jakiej przyczyny się go dotknęła i jak zaraz została uzdrowiona. ⁴⁸ Zaś on jej powiedział: Ufaj, córko; twoja wiara cię uzdrowiła; idź w pokoju.

⁴⁹ A gdy on jeszcze mówił, ktoś przychodzi do przełożonego bóżnicy i mu mówi: Twoja córka umarła, nie trudź już Nauczyciela. ⁵⁰ Zaś kiedy Jezus to usłyszał, odpowiedział mu, mówiąc: Nie bój się, tylko wierz, a będzie uratowana. ⁵¹ A gdy przyszedł do domu, nie pozwolił nikomu wejść, tylko Piotrowi, Jakubowi i Janowi, oraz ojcu i matce tej dziewczynki. ⁵² A wszyscy za nią płakali oraz bili się w piersi. Ale on powiedział: Nie płaczcie; nie umarła, lecz śpi. ⁵³ Więc wyśmiewali go wiedząc, że umarła. ⁵⁴ A on oddalił wszystkich na zewnątrz, chwycił jej rękę oraz zawołał, mówiąc: Dzieweczko, powstań *. ⁵⁵ I powrócił jej duch. Zaraz też wstała, więc nakazał dać jej jeść. ⁵⁶ Zatem zdumieli się nawet jej rodzice. Ale on im nakazał, by nikomu nie mówić, co się stało.

*8,8 także: przydatną, dobrą, szlachetną, odpowiednią

*8,12 także: oczerniający, niesłusznie oskarżający, obmawiający (cechy szatana)

*8,54 także: obudź się, zmartwychwstań

9. Potem zwołał dwunastu swoich uczniów, dał im moc i władzę przeciwko wszystkim demonom oraz aby leczyć choroby. ² Wysłał ich także głosić Królestwo Boga oraz uzdrawiać chorych. ³ Nadto do nich powiedział: Nie bierzcie niczego na drogę, ani laski, ani torby, ani chleba, ani pieniędzy, i nie miejcie po dwa odzienia. ⁴ A do którego domu wejdziecie, tam pozostawajcie oraz stamtąd wychodźcie. ⁵ A jeśli jacyś was nie przyjmą, wychodząc z tego miasta, strząsajcie też proch z waszych nóg na świadectwo dla nich. ⁶ Zatem wyszli i przechodzili poprzez miasteczka głosząc Dobrą Nowinę i wszędzie uzdrawiając.

⁷ Także tetrarcha * Herod usłyszał wszystkie sprawy, które się przy nim dzieją. Był również w niepewności, z powodu mówienia przez niektórych, że Jan powstał z martwych; ⁸ a przez niektórych, że pojawił się Eliasz; a przez innych, że zmartwychwstał jakiś starodawny prorok. ⁹ Ale Herod powiedział: Ja ściąłem głowę Janowi; zatem kim jest ten, o którym słyszę takie rzeczy? I pragnął go zobaczyć.

¹⁰ A apostołowie wrócili i opowiedzieli mu cokolwiek uczynili. Więc wziął ich ze sobą oraz na osobności poszedł do pustego miejsca miasta zwanego Betsaida. ¹¹ Zaś tłumy, kiedy się dowiedziały, zaczęły mu towarzyszyć. Zatem ich przyjął, mówił im o Królestwie Boga oraz leczył tych, którzy mieli potrzebę uzdrowienia. ¹² Ale dzień zaczął się chylić. A dwunastu podeszło oraz mu powiedziało: Rozpuść ten tłum, by odeszli do okolicznych miasteczek i wsi, zamieszkali u kogoś oraz znaleźli żywność, bo jesteśmy tu na pustym miejscu. ¹³ Ale do nich powiedział: Wy im dajcie zjeść. A oni powiedzieli: Nie mamy więcej niż pięć chlebów i dwie ryby. Chyba, że my mamy wyruszyć i kupić żywności dla całego tego ludu. ¹⁴ Bo było około pięciu tysięcy mężów. Lecz powiedział do swoich uczniów: Usadźcie ich grupami po pięćdziesiąt. ¹⁵ Więc tak zrobili i wszystkich usadzili. ¹⁶ A on wziął te pięć chlebów oraz te dwie ryby, spojrzał w niebo, wielbił im Boga oraz łamał i dawał uczniom, aby podawali tłumowi. ¹⁷ Więc zjedli i wszyscy zostali nasyceni. A z tego, co im zbywało, zostało zebrane dwanaście koszy kawałków.

¹⁸ Także się zdarzyło - w czasie gdy on samotnie się modlił i przebywali z nim uczniowie - że zapytał ich, mówiąc: Kim mówią tłumy, że ja jestem? ¹⁹ A oni odpowiadając, rzekli: Janem Chrzcicielem, a inni Eliaszem; zaś inni, że jakiś starodawny prorok zmartwychwstał. ²⁰ Więc im powiedział: Zaś wy mówicie, że kim ja jestem? A Piotr odpowiadając, rzekł: Pomazańcem Boga.

²¹ Ale on ich upomniał oraz nakazał, aby nikomu tego nie mówić, i powiedział: Syn Człowieka musi wiele wycierpieć i zostać odrzuconym przez starszych, przedniejszych kapłanów oraz uczonych w Piśmie; także zostać zabitym, a trzeciego dnia powstać. ²³ Zaś do wszystkich mówił: Jeśli ktoś chce iść za mną, niech się wyrzeknie samego siebie i niech co dzień odrzuci * swój krzyż, i niech mi towarzyszy. Mateusz 5,20 - 48; Jan 14,6; Mateusz 10,38; Jan 8,31 - 36; 1 Jana 3,9 ²⁴ Bo kto by chciał uratować swoje życie - straci je; zaś kto by stracił swoje życie dla mnie - ten je uratuje. ²⁵ Bo czym sobie człowiek pomaga, nawet gdy zyska cały świat, a zgubi siebie, czy poniesie szkodę? ²⁶ Gdyż kto by się mną zawstydził oraz moimi słowami, tym zawstydzi się Syn Człowieka, gdy przyjdzie w swojej chwale, Ojca oraz świętych aniołów. ²⁷ Ale mówię wam zgodnie z prawdą, że są tu niektórzy, co stoją, a nie odczują śmierci, aż zobaczą Królestwo Boga.

²⁸ Zaś po tych słowach, za jakieś osiem dni się dokonało, że wziął ze sobą Piotra, Jana i Jakóba oraz wszedł się pomodlić na górę. ²⁹ A w czasie jego modlitwy, stał się inny wygląd jego twarzy, a jego szata biała i błyszcząca. ³⁰ Oto też rozmawiali z nim dwaj mężowie. Byli nimi Mojżesz i Eliasz, ³¹ którzy pokazali się w chwale i mówili o jego zgonie, który miał się dopełnić w Jerozolimie. ³² Zaś Piotr oraz ci z nim, byli obciążeni snem. A kiedy się ocknęli, ujrzeli Jego chwałę oraz dwóch mężów stojących razem z nim. ³³ Nadto wydarzyło się - w czasie gdy oni zostali od niego odłączeni - że Piotr, nie wiedząc co mówi, powiedział do Jezusa: Mistrzu, dobrze jest nam tu być; a nawet zrobimy trzy namioty, jeden tobie, jeden Mojżeszowi i jeden Eliaszowi. ³⁴ Ale kiedy on to mówił, powstał obłok i ich zacieniał. A w tym czasie, gdy weszli w obłok - oni się przestraszyli. ³⁵ Pojawił się też głos z obłoku, mówiący: Ten jest Syn, Mój umiłowany, jego słuchajcie. ³⁶ I w czasie, kiedy pojawił się ten głos, Jezus został sam znaleziony. A oni milczeli i w tych dniach nikomu nie powiedzieli niczego, co zobaczyli.

³⁷ Zaś kiedy ^TR zeszli z góry, w następnym dniu się zdarzyło, że wielki tłum wyszedł mu na spotkanie. ³⁸ A oto mąż z tłumu zawołał, mówiąc: Nauczycielu, proszę cię, popatrz na mojego syna, bo jest mi jedynakiem. ³⁹ A oto duch go ogarnia i go niszczy; więc nagle krzyczy z pianą, szarpie go oraz ledwo od niego odstępuje. ⁴⁰ Nawet prosiłem twoich uczniów, aby go wyrzucili, a nie mogli. ⁴¹ Zaś Jezus odpowiadając, rzekł: O, pokolenie przewrotne i bez wiary! Do kiedy będę z waszym i cierpliwie będę was znosił? Przyprowadź tu twego syna. ⁴² Zaś gdy on już podchodził, demon szarpnął go i potrząsnął; ale Jezus zgromił nieczystego ducha, uzdrowił młodzieńca i oddał go jego ojcu. ⁴³ A wszyscy się zdumieli nad wspaniałością Boga. Zaś kiedy wszyscy się dziwili nad wszystkim, co uczynił, Jezus powiedział do swoich uczniów: ⁴⁴ Wy włóżcie sobie do waszych uszu te słowa, gdyż Syn Człowieka ma być wydanym w ręce ludzi. ⁴⁵ Ale oni nie rozumieli tej sprawy, bo była zasłonięta, z dala od nich, aby jej nie pojęli; a obawiali się zapytać o tą rzecz.

⁴⁶ Ale wzeszła w nich myśl, kto z nich byłby większy. ⁴⁷ Zaś Jezus poznał myśl ich serca, zatem wziął dziecko, postawił je przy sobie, ⁴⁸ i im powiedział: Kto przyjmie * to dziecko w moje Imię - mnie przyjmuje; a kto mnie przyjmie, przyjmuje Tego, który mnie posłał; ponieważ ten będzie wielkim, kto jest wśród wszystkich was mniejszym.

⁴⁹ Zaś Jan odpowiadając, rzekł: Mistrzu, widzieliśmy kogoś, kto w twoim Imieniu wyrzuca demony i zabroniliśmy mu, bo nie chodzi za tobą z nami. ⁵⁰ A Jezus powiedział do niego: Nie zabraniajcie, bowiem kto nie jest przeciwko wam - jest przed wami.

⁵¹ Ale w dopełniające się dni jego wniebowstąpienia oraz gdy ugruntował on swą osobę, zdarzyło się, że poszli do Jerozolimy. ⁵² Wysłał także posłańców przed swym obliczem; więc wyruszyli i weszli do miasteczka Samarytan, aby mu przygotować. ⁵³ Lecz nawet go nie wpuścili, ponieważ jego osoba kierowała się do Jerozolimy. ⁵⁴ A widząc to, jego uczniowie Jakub i Jan rzekli: Chcesz Panie, to powiemy, by ogień zstąpił z nieba oraz ich zniszczył, jak to i Eliasz uczynił? ⁵⁵ Ale Jezus odwrócił się, zgromił ich i powiedział: Wy nie wiecie jakiego Ducha jesteście. ⁵⁶ Bowiem Syn Człowieka nie przyszedł zatracać ludzkich dusz, ale je ocalić od śmierci. I poszli do innego miasteczka.

⁵⁷ A kiedy ^TR wyruszali w drogę także się wydarzyło, że ktoś powiedział do niego: Będę ci towarzyszył Panie, gdziekolwiek pójdziesz. ⁵⁸ A Jezus mu powiedział: Lisy mają nory, a ptaki nieba - gniazda; ale Syn Człowieka nie ma, gdzie by głowę skłonił. ⁵⁹ Ale powiedział do drugiego: Pójdź za mną. A on rzekł: Panie, pozwól mi, że odejdę i najpierw pochowam mego ojca. ⁶⁰ Ale Jezus powiedział: Pozwól umarłym grzebać swoich umarłych; zaś ty odejdź oraz rozgłaszaj Królestwo Boga. ⁶² Ale i inny powiedział: Pójdę za tobą, Panie; lecz najpierw pozwól mi odejść do mojego domu. ⁶³ Zaś Jezus powiedział do niego: Nikt, kto przyłoży swoją rękę do pługa, a jest zwrócony do tyłu, nie jest zdatny do Królestwa Boga.

*9,7 zarządca kraju będącego pod protektoratem Rzymu

*9,23 także: zgładzi; dźwignie, podniesie

*9,48 także: ugości

10. Potem Pan wyznaczył siedemdziesięciu innych oraz rozesłał ich po dwóch przed swoją osobą, do każdego miasta i miejsca, gdzie sam miał zamiar przyjść. ² Następnie do nich mówił: Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało; poproście więc, Pana żniwa, aby wydał na świat robotników na swoje żniwo. ³ Idźcie, oto ja was wysyłam jak baranki w środek wilków. ⁴ Nie noście worka, ani torby, ani obuwia i nikogo na drodze nie pozdrawiajcie. ⁵ Zaś do którego domu wejdziecie, najpierw mówcie: Pokój temu domowi. ⁶ A jeśli by tam był syn pokoju - wasz pokój na nim spocznie; a jeśli nie - zawróci do was. ⁷ I w tym domu pozostawajcie, jedząc u nich i pijąc; bowiem godny jest robotnik swojej zapłaty. Nie przechodźcie z domu do domu. ⁸ Zaś do którego miasta wejdziecie, a by was przyjęli, jedźcie, co przed was zostanie położone. ⁹ Także uzdrawiajcie w nim chore i im mówcie: Przybliżyło się do was Królestwo Boga. ¹⁰ Ale do którego miasta wejdziecie, a by was nie przyjęto, wyjdźcie na jego ulice i powiedzcie: Także pył, przylepiony do nas z waszego miasta - wam strzepujemy; jednak wiedzcie to, że przybliżyło się do was Królestwo Boga. ¹² A mówię wam, że w ów dzień, lżej będzie Sodomie, niż temu miastu.

¹³ Biada ci, Chorazin; biada ci, Betsaido; bo gdyby w Tyrze i Sydonie stały się te znaki, które wśród was się stały, dawno by odczuły skruchę, siedząc w worze oraz popiele. ¹⁴ Jednakże Tyrowi i Sydonowi będzie na sądzie lżej niż wam. ¹⁵ A ty, Kafarnaum, aż do niebios wywyższone - zniżone będziesz aż do Krainy Umarłych. ¹⁶ Kto was słucha - mnie słucha, a kto was odrzuca - mnie odrzuca; zaś kto mnie odrzuca - odrzuca Tego, który mnie wysłał.

¹⁷ I z radością wróciło siedemdziesięciu, mówiąc: Panie, w twoim Imieniu i demony się nam podporządkowują. ¹⁸ Ale im powiedział: Widziałem spadającego z Nieba szatana jak błyskawicę. ¹⁹ Oto daję wam moc stąpać po wężach, skorpionach oraz po całej potędze wroga, a nic wam nie zaszkodzi. ²⁰ Tylko nie radujcie się z tego, że poddają się wam demony; ale raczej cieszcie się z tego, że wasze imiona są zapisane w niebiosach.

²¹ W tej godzinie Jezus rozradował się w Duchu i powiedział: Wysławiam cię, Ojcze, Panie Nieba i ziemi, że zakryłeś to przed uczonymi * i pojętnymi, a odsłoniłeś to niemowlętom; zaprawdę, Ojcze, bo powstała przed Tobą taka dobra wola. ²² Wszystko zostało mi przekazane przez mego Ojca i nikt nie wie, kim jest Syn, chyba że Ojciec, i kim jest Ojciec, chyba że Syn oraz ten, komu Syn postanowi odsłonić. ²³ A na osobności, zwrócił się do uczniów i powiedział: Szczęśliwe oczy widzące, co wy widzicie. ²⁴ Bowiem powiadam wam, że liczni prorocy i królowie chcieli zobaczyć to, co wy widzicie - a nie zobaczyli; i usłyszeć to, co słyszycie - a nie usłyszeli.

²⁵ Podniósł się także jakiś znawca Prawa, kusząc go i mówiąc: Nauczycielu, co mam uczynić, aby odziedziczyć życie wieczne? ²⁶ A on do niego powiedział: Co jest napisane w Prawie? Jak rozpoznajesz? ²⁷ Zaś on odpowiadając, rzekł: Będziesz miłował Pana, twojego Boga, z całego twego serca, z całej twej duszy, z całej twej siły i z całej twej myśli; a twojego bliźniego - jak siebie samego. ²⁸ Zatem mu powiedział: Poprawnie odpowiedziałeś; czyń to, a będziesz żył. ²⁹ A on, chcąc samego siebie uznać za sprawiedliwego, powiedział do Jezusa: A kto jest moim bliźnim? ³⁰ Zaś Jezus odpowiadając, rzekł: Pewien człowiek schodził z Jerozolimy do Jerycha i wpadł na zbójców, którzy go rozebrali, zadali ciosy i odeszli, pozostawiając go półumarłego. ³¹ Ale przez przypadek, schodził tą drogą pewien kapłan *, a gdy go ujrzał - minął. ³² Podobnie lewita **, gdy pojawił się na tym miejscu; przyszedł, ujrzał go i minął. ³³ Ale przybył do niego pewien podróżujący Samarytanin *, a gdy go ujrzał - ulitował się. ³⁴ Więc przystąpił, opatrzył jego rany, polewając oliwą i winem, po czym włożył go na swe bydlę, przywiózł go do zajazdu oraz o niego zadbał. ³⁵ A na następny dzień, odjeżdżając, wyciągnął dwa denary, dał je gospodarzowi i mu powiedział: Zadbaj o niego, a to co nadto wyłożysz, ja ci oddam w czasie mego powrotu. ³⁶ Zatem, który z tych trzech zdaje ci się być bliźnim temu, co wpadł na rozbójników? ³⁷ A on powiedział: Ten, co czyni wobec niego miłosierdzie. Zatem Jezus mu powiedział: Idź i ty czyń podobnie.

³⁸ A w czasie gdy oni szli, zdarzyło się, że on wszedł do jakiegoś miasteczka; i przyjęła go do swego domu pewna kobieta, imieniem Marta. ³⁹ Była też jej siostra, zwana Marią, która usiadła u stóp Jezusa oraz słuchała jego słowa. ⁴⁰ Zaś Marta pochłonięta była przy licznych usługach. Ale przystanęła i powiedziała: Panie, nie obchodzi cię, że moja siostra samą mnie zostawiła do usługi? Powiedz jej, żeby mi pomogła. ⁴¹ Zaś Jezus odpowiadając, rzekł jej: Marto, Marto, troszczysz się i martwisz o wiele, ⁴² a jest konieczność jednego. Maria wybrała sobie dobrą część, która nie zostanie od niej zabrana.

*10,21 także: zręcznymi, rozsądnymi, bystrymi

*10,31 Israelita z pokolenia Lewiego oraz domu Ahrona, służący w Świątyni Jerozolimskiej.

*10,32 Israelita z pokolenia Lewiego, służący w Świątyni Jerozolimskiej.

*10,33 mieszkaniec Samarii (patrz: Jan 8,48)

11. A gdy on był w pewnym miejscu, modląc się, i gdy przestał, wydarzyło się, że któryś z jego uczniów powiedział do niego: Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów. ² Więc im powiedział: Gdy się modlicie, mówcie: Ojcze nasz, który jesteś w niebiosach, święć się Imię Twoje. Przyjdź Królestwo Twoje. Bądź wola Twoja, jako w Niebie, tak i na ziemi. ³ Chleba naszego, powszedniego daj nam przez dzień. ⁴ I odpuść nam nasze winy, bo i sami odpuszczamy każdemu nam winnemu. I nie wprowadź nas w doświadczenie, ale nas wybaw od złego.

⁵ Także do nich powiedział: Jeśli ktoś z was będzie miał przyjaciela oraz pójdzie do niego w środku nocy i mu powie: Przyjacielu, pożycz mi trzy chleby, ⁶ gdyż z drogi przybył do mnie mój przyjaciel i nie mam mu co podać. ⁷ A on, odpowiadając ze środka, by powiedział: Nie przynoś mi kłopotów. Drzwi są już zamknięte, a moje dzieci są ze mną w łożu. Nie jestem w stanie wstać i ci dać. ⁸ Powiadam wam, że jeśli wstanie, nie da mu tego nawet z powodu, że jest jego przyjacielem; ale gdy się podniesie, da mu ile potrzebuje, z powodu jego bezwstydnego nalegania. ⁹ I ja wam mówię - proście, a będzie wam dane; szukajcie, a znajdziecie; kołaczcie, a będzie wam otworzone. ¹⁰ Bo każdy, kto prosi - otrzymuje, a kto szuka - znajduje, a kołaczącemu - zostanie otwarte. ¹¹ Który z was ojciec, kiedy go syn poprosi o chleb, ^TR poda mu kamień? A gdy poprosi o rybę, ^TR zamiast ryby poda mu węża? ¹² Czy poprosi o jajko, a ^TR poda mu skorpiona? ¹³ Jeśli więc wy, będąc złymi, umiecie dawać waszym dzieciom dobre dary; jakże bardziej Ojciec z Nieba użyczy Ducha Świętego tym, którzy Go proszą?

¹⁴ Zaś gdy wyrzucał demona, a był on niemy, wydarzyło się, że gdy demon wyszedł - niemy przemówił; więc tłumy się zdumiały. ¹⁵ Ale niektórzy z nich powiedzieli: Wyrzuca demony przez Beelzebuba - przywódcę demonów. ¹⁶ Zaś drudzy, wystawiając go na próbę, żądali od niego znaku z Nieba. ¹⁷ Ale on, znając ich myśli, powiedział im: Każde królestwo rozdzielone przeciwko sobie jest pustoszone; a dom na dom pada. ¹⁸ Zatem, jeśli szatan zostałby rozdzielony przeciw sobie, jak wytrwa jego królestwo? Bo mówicie, że ja przez Beelzebuba wyrzucam demony. ¹⁹ A jeśli ja przez Beelzebuba wyrzucam demony, wasi synowie przez kogo wyrzucają? Z tego powodu oni będą waszymi sędziami. ²⁰ A jeżeli wyrzucam demony przez palec Boga, zatem przyszło do was Królestwo Boga. ²¹ Gdy uzbrojony mocarz strzeże swojego pałacu, jego majętności są w bezpieczeństwie; ²² zaś kiedy przyjdzie mocniejszy od niego i go zwycięży - zabiera cały jego oręż, na którym polegał, oraz rozdziela swoje łupy. ²³ Kto nie jest ze mną - jest przeciwko mnie; a kto ze mną nie zbiera - rozprasza.

²⁴ Kiedy nieczysty duch wyjdzie z człowieka, przeprawia się do bezwodnych miejsc, szukając wytchnienia, a kiedy nie znajduje, mówi: Wrócę do mojego domu, skąd wyszedłem. ²⁵ I przychodzi, i znajduje go zamiecionym, i przystrojonym. ²⁶ Wtedy wyrusza oraz bierze do siebie siedem innych duchów, gorszych od niego, i wchodzą tam, i mieszkają. Zatem zdarza się, że ostateczne sprawy tego człowieka, są gorsze od początkowych.

²⁷ A kiedy on to mówił, zdarzyło się, że pewna niewiasta podniosła głos z tłumu oraz mu powiedziała: Szczęśliwe łono, które cię nosiło i piersi, które ssałeś. ²⁸ Ale on powiedział: Szczęśliwi raczej ci, co słuchają Słowa Boga oraz go strzegą.

²⁹ Zaś gdy się gromadziły tłumy, zaczął mówić: To pokolenie * jest złym pokoleniem. Szuka znaku, a znak mu nie będzie dany, chyba że znak proroka Jonasza. ³⁰ Bowiem jak Jonasz był znakiem dla Niniwitów * - tak i Syn Człowieka stanie się dla tego rodu. ³¹ Na sądzie podniesie się królowa południa z mężami tego pokolenia i je potępi; bowiem przybyła z kresów ziemi usłyszeć mądrość Salomona, a oto tutaj większy od Salomona. ³² Mężowie Niniwici wstaną na sądzie z tym pokoleniem i je potępią, bo skruszyli się na kazanie Jonasza, a oto tutaj większy od Jonasza.

³³ Nikt z was, kto zapali lampkę, nie umieszcza jej w ukrytym miejscu, ani pod naczyniem - ale na podstawce, aby ci, co wchodzą widzieli światło. ³⁴ Lampką ciała jest twoje oko; jeśli zatem, twoje oko będzie szczere, i całe twoje ciało jest jaśniejące. Zaś jeśli będzie złe, i twoje ciało będzie ciemne. ³⁵ Badaj zatem, czy blask w tobie nie jest ciemnością. ³⁶ O ile więc, całe twe jaśniejące ciało, nie mając żadnej ciemnej części – w pełni będzie jaśniejące, stanie się podobnie, jak gdyby lampka blaskiem cię oświecała.

³⁷ A kiedy to powiedział, prosi go pewien faryzeusz, aby zjadł u niego obiad; zatem wszedł i położył się u stołu. ³⁸ Zaś faryzeusz to widząc - zdziwił się, że najpierw nie został obmyty * przed obiadem. ³⁹ Ale Pan do niego powiedział: Wy, faryzeusze, oczyszczacie to, co jest z zewnątrz kielicha i półmiska; zaś to, co wewnątrz was, pełne jest chciwości oraz złości. ⁴⁰ Nierozsądni, czyż nie Ten, który uczynił to, co jest zewnątrz, i to co wewnątrz uczynił?

⁴¹ Wręczajcie jałmużnę * tylko z tego, co jest wewnątrz, a oto wszystko jest wam czyste. ⁴² Ale biada wam, faryzeuszom, że płacicie dziesięcinę miętą, zielem ruty i wszelkim ziołem, a lekceważycie sąd * oraz miłość Boga; to należy wywołać oraz tamtego nie zaniechać. ⁴³ Biada wam, faryzeuszom, że miłujecie pierwsze miejsca w domach zgromadzeń i pozdrowienia na rynkach. ⁴⁴ Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy *, bo jesteście jak niewidoczne grobowce; zatem nie dostrzegają ich ludzie, którzy chodzą powyżej.

⁴⁵ A odpowiadając, pewien ze znawców Prawa mu powiedział: Nauczycielu, tak mówiąc i nas obrażasz. ⁴⁶ Zaś on powiedział: Także wam, znawcom Prawa - biada, bo obciążacie ludzi brzemionami nie do uniesienia, a sami, nawet jednym ze swoich palców nie dotykacie tych brzemion. ⁴⁷ Biada wam, że budujecie grobowce proroków, a wasi ojcowie ich pozabijali. ⁴⁸ Zatem potwierdzacie, że zgadzacie się z czynami waszych ojców; bowiem oni ich pozabijali, a wy budujecie ich grobowce. ⁴⁹ Dlatego mądrość Boga i to powiedziała: Wyślę do nich proroków oraz apostołów, i wielu spośród nich zabiją, i będą prześladować; ⁵⁰ aby od tego rodu została zażądana krew wszystkich proroków, wylana od założenia świata. ⁵¹ Od krwi Abla, aż do krwi Zachariasza, który zginął pomiędzy ołtarzem - a domem. Zaiste, powiadam wam, będzie ona zażądana od tego rodu. ⁵² Biada wam, znawcom Prawa, bo usunęliście * klucz wyższego poznania; sami nie weszliście, zaś tych, co wchodzili - powstrzymaliście. ⁵³ Więc zaczęli strasznie na niego czyhać – gdyż to mówił w ich obecności - uczeni w Piśmie oraz faryzeusze, i wypytywać go wobec wielu, ⁵⁴ zastawiając na niego pułapki, by coś wyłowić z jego ust, i aby go oskarżyć.

*11,29 także: ród

*11,30 mieszkańców Niniwy

*11,38 chodzi o rytualne obmycie

*11,1 tłumaczenie równoległe: wydajcie litość

*11,42 także: oddzielenie, proces, sprawę sądową

*11,44 także: aktorzy, hipokryci

*11,52 także: wzięliście

12. A pośród gromadzących się dziesiątków tysięcy tłumu, tak że jedni drugich deptali, zaczął najpierw mówić do swoich uczniów: Strzeżcie się kwasu, którym jest obłuda faryzeuszów. ² Gdyż nic nie jest całkowicie zasłonięte - co nie będzie otwarcie ukazane, oraz ukryte - co nie będzie poznane. ³ Z tego powodu, co byście powiedzieli w ciemności - będzie słyszane w świetle; a co byście w komórkach szeptali do ucha - będzie głoszone na tarasach.

⁴ A wam, moim przyjaciołom mówię: Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a po tym, już nie mają nic istotnego do zrobienia. ⁵ Ale ostrzegę was, kogo macie się bać: Bójcie się Tego, co ma władzę - razem z zabiciem - wrzucenia do gehenny; zaiste, mówię wam, Tego się bójcie. ⁶ Czyż nie sprzedają pięć wróbli za dwa assariony * ? A ani jeden z nich nie jest zapomniany przed obliczem Boga. ⁷ Przecież są policzone i wszystkie włosy waszej głowy. Zatem, nie bójcie się; przewyższacie wiele wróbli.

⁸ Ale mówię wam: Do każdego, kto by mnie wyznał przed ludźmi, do tego przyzna się Syn Człowieka wobec aniołów Boga. ⁹ Zaś kto by mnie odrzucił przed ludźmi, ten dozna wyrzeczenia się wobec aniołów Boga. ¹⁰ Każdemu też, kto powie słowo na Syna Człowieka - wina zostanie darowana; ale temu, kto powie źle na Ducha Świętego - wina nie zostanie darowana. ¹¹ Zaś gdyby was poprowadzili do miejsc zgromadzeń oraz urzędów i władz, nie martwcie się jak, lub czym się obronicie, albo co powiecie; ¹² bowiem w owej godzinie Duch Święty nauczy was, co należy powiedzieć.

¹³ A ktoś z tłumu mu rzekł: Nauczycielu, powiedz mojemu bratu, by się ze mną podzielił dziedzictwem. ¹⁴ Zaś on mu powiedział: Człowieku, kto mnie ustanowił sędzią, czy rozjemcą według waszego ^TR? ¹⁵ Ale powiedział do nich: Uważajcie i strzeżcie się od wszelkiej zachłanności; gdyż nie wśród czyjegoś posiadania ponad miarę, znajduje się jego życie; także nie z powodu jego majętności. ¹⁶ I powiedział do nich podobieństwo, mówiąc: Pole pewnego bogatego człowieka przyniosło obfity urodzaj. ¹⁷ Więc rozważał w sobie, mówiąc: Co uczynię, bo nie mam gdzie zgromadzić moich plonów? ¹⁸ Powiedział także: To uczynię: Rozwalę moje składy i zbuduję większe, oraz zgromadzę tam całe moje plony i moje bogactwa. ¹⁸ Powiem też mojej duszy: Duszo, masz wiele dobra, złożonego na mnogie lata; wypoczywaj, zjedz, wypij, baw się. ²⁰ Ale Bóg mu powiedział: Nierozsądny, tej nocy zażądają od ciebie twego życia, a to co przygotowałeś, czyje będzie? ²¹ Taki jest ten, kto sam sobie zbiera skarb, a nie bogaci się u Boga.

²² Ale rzekł do swoich uczniów: Dlatego powiadam wam, nie martwcie się waszym życiem, co byście zjedli; ani ciałem, co byście na siebie ubrali. ²³ Życie jest większe od pokarmu, a ciało od odzienia. ²⁴ Przypatrzcie się krukom, że nie sieją, ani nie żną; nie ich jest spiżarnia, ani skład, a Bóg je żywi; jakże dużo bardziej wy przewyższacie ptaki. ²⁵ A kto z was, martwiąc się, może do swego wzrostu dołożyć jeden łokieć? ²⁶ Jeśli zatem, nawet najmniejszej rzeczy nie jesteście w stanie uczynić, dlaczego o inne się martwicie? ²⁷ Przypatrzcie się liliom, jak wzrastają; nie pracują, ani nie przędą; ale powiadam wam, że nawet Salomon, w całej jego wspaniałości, nie przyodział się jak jedna z nich. ²⁸ Zaś jeśli Bóg tak przyodziewa trawę w polu, co dziś istnieje, a jutro jest w piec rzucana - o ile bardziej was, o małej wiary. ²⁹ Zatem wy nie szukajcie tego co zjecie, albo co wypijecie, ani nie wbijajcie się w pychę. ³⁰ Bo tego wszystkiego pragną narody świata; a wasz Ojciec wie, że ich potrzebujecie. ³¹ Szukajcie tylko Królestwa Boga, a tamto będzie wam dodane. ³² Nie bój się, mała trzódko, bowiem spodobało się waszemu Ojcu dać wam królestwo. ³³ Sprzedajcie wasze majątki i dajcie jałmużnę; sprawcie sobie nie starzejące się sakiewki, niewyczerpany skarb w niebiosach, gdzie złodziej się nie zbliża, ani mól nie niszczy; ³⁴ bo gdzie jest wasz skarb, tam będzie i wasze serce.

³⁵ Niech będą przepasane wasze biodra i palące się lampki. ³⁶ A wy bądźcie podobni do ludzi, co oczekują swego Pana, kiedy powróci z wesela; aby gdy przyjdzie i zapuka, zaraz mu otwarto. ³⁷ Szczęśliwi ci słudzy, których - kiedy Pan przyjdzie - zastanie czuwających; zaprawdę, mówię wam, że się przepasze, ułoży ich przy stole, i obchodząc, będzie im usługiwał. ³⁸ Więc jeśliby przyszedł podczas drugiej, czy trzeciej straży, a tak ich znajdzie - ci słudzy są bogaci. ³⁹ Zaś to wiedzcie, że gdyby gospodarz wiedział o której godzinie przychodzi złodziej, będąc czujny, nie dopuściłby aby został podkopany jego dom. ⁴⁰ I wy zatem, stawajcie się gotowi, bo o godzinie, której się nie spodziewacie, Syn Człowieka przychodzi.

⁴¹ A Piotr mu powiedział: Panie, do nas mówisz to podobieństwo, czy też do wszystkich? ⁴² Zatem Pan powiedział: Kto zatem, jest wiernym oraz roztropnym zarządcą, którego Pan ustanowił nad swoją służbą, aby w porę dawać odmierzony przydział zboża? ⁴³ Szczęśliwy ten sługa, którego - gdy przyjdzie jego Pan - znajdzie tak czyniącego. ⁴⁴ Zaprawdę, mówię wam, że ustawi go nad wszystkimi swoimi majątkami. ⁴⁵ Ale gdyby ów sługa powiedział w swoim sercu: Zwleka mój Pan, by przyjść, oraz zaczął ranić sługi i służebnice, jeść, pić i się upijać; Mateusz 24,49; Dzieje Apostolskie 15,29; Objawienie 17,2 ⁴⁶ przyjdzie Pan tego sługi w dniu, którego się nie spodziewa i w godzinie, której nie zna, oraz rozdzieli go na dwoje, a jego część umieści z niewierzącymi. ⁴⁷ Zaś ten sługa, który poznał wolę swojego Pana, a nic nie przygotował, bądź nie uczynił zgodnie z Jego wolą, będzie wielce zbity. ⁴⁸ A ten, który nie poznał, a uczynił rzeczy należne nieszczęść, będzie mało zbity. Od każdego, któremu zostało wiele dane - wiele od niego będzie wymagane; a któremu zostało wiele powierzone - więcej od niego zażądają.

⁴⁹ Przyszedłem wylać ogień na ziemię, więc czego chcę, skoro już zapłonął? ⁵⁰ Lecz mam zostać ochrzczony chrztem i jakże jestem gnębiony, dopóki nie zostanie dokonany. ⁵¹ Przypuszczacie, że przyszedłem dać pokój dla ziemi? Nie, mówię wam, tylko podział *. ⁵² Bo od tego czasu, pięciu w jednym domu zostanie podzielonych, trzech przeciwko dwom, a dwaj przeciwko trzem. ⁵³ Zostanie podzielony ojciec przeciw synowi, a syn przeciw ojcu; matka przeciw córce, a córka przeciw matce; teściowa przeciw swojej synowej, a synowa przeciw swojej teściowej.

⁵⁴ Ale rzekł też tłumom: Kiedy widzicie obłok, co wschodzi od zachodu, zaraz mówicie: Nadchodzi ulewa, i tak się dzieje; ⁵⁵ a kiedy wiatr wiejący od południa, mówicie: Będzie upał, i się staje. ⁵⁶ Obłudnicy, umiecie rozeznać oblicze nieba i ziemi; więc jakże nie uznajecie tego czasu?

⁵⁷ Dlaczego nie odróżniacie sprawiedliwego od siebie samych? ⁵⁸ Kiedy idziesz do przełożonego ze swoim przeciwnikiem, ponieś trud w drodze, aby się od niego uwolnić, by cię nie zaciągnął do sędziego; bowiem sędzia wyda cię wykonawcy, a wykonawca wrzuci cię do więzienia. ⁵⁹ Powiadam ci, raczej stamtąd nie wyjdziesz, aż nie oddasz i ostatniego grosza.

*12,6 dziesiąta część drachmy, drobny pieniądz

*12,51 także: zwadę

13. Ale w tym samym czasie przybyli jacyś Żydzi, oznajmiając mu o Galilejczykach, których przelaną krew Piłat pomieszał z ich ofiarami. ² A Jezus odpowiadając, rzekł im: Przypuszczacie, że w porównaniu do wszystkich Galilejczyków - ci Galilejczycy okazali się grzesznikami, ponieważ doświadczyli takich rzeczy? ³ Nie, mówię wam; a jeżeli się nie skruszycie, wszyscy podobnie poginiecie. ⁴ Albo tych osiemnastu, na których upadła wieża w Siloam i ich zabiła; czy przypuszczacie, że oni okazali się winnymi w porównaniu do wszystkich ludzi zamieszkujących Jerozolimę? ⁵ Nie, mówię wam; ale jeśli się nie skruszycie, wszyscy podobnie poginiecie.

⁶ I powiedział to podobieństwo: Pewien gospodarz miał figę, zasadzoną w swojej winnicy; i przyszedł szukając na niej owocu, ale nie znalazł. ⁷ Więc powiedział do winogrodnika: Oto przychodzę trzy lata szukając owocu na tej fidze, a nie znajduję. Wytnij ją; dlaczego zaniedbujesz i ziemię? ⁸ Zaś on odpowiadając, mówi mu: Panie, pozostaw ją ten rok, póki nie skopię wokół niej oraz nie obrzucę jej nawozem. ⁹ Może przyniesie owoc; a jeśli nie - wtedy ją wytniesz.

¹⁰ A w szabat nauczał w jednej bóżnicy. ¹¹ I oto była tam niewiasta, co miała przez osiemnaście lat chorobliwe usposobienie. Zatem była zgięta i nie mogła się zupełnie wyprostować. ¹² Ale Jezus, kiedy ją ujrzał, zwrócił się do niej i jej powiedział: Niewiasto, zostajesz uwolniona od twej choroby. ¹³ Nałożył też na nią ręce; więc zaraz się wyprostowała oraz chwaliła Boga. ¹⁴ Zaś przełożony bóżnicy - oddzielając się i oburzając, że Jezus uzdrowił w szabat - powiedział tłumowi: Istnieje sześć dni w których trzeba pracować; i kiedy przychodzicie, w te się leczcie; a nie w dzień odpoczynku. ¹⁵ Ale Pan mu odpowiedział i rzekł: Obłudniku, czyż każdy z was, w szabat, nie odwiązuje od żłobu swego byka, lub osła oraz go wyprowadza i poi? ¹⁶ Czy tą niewiastę, będącą córką Abrahama, którą szatan związał na osiemnaście lat, w dzień szabatu nie należało rozwiązać od tych więzów? ¹⁷ A kiedy on to mówił, wszyscy, co mu byli przeciwni - stali się zawstydzeni oraz cały tłum radował się ze wszystkich wspaniałości, które się przez niego pojawiały.

¹⁸ Zatem powiedział: Do czego jest podobne Królestwo Boga oraz do czego je przyrównam? ¹⁹ Podobne jest do ziarna gorczycy, które człowiek wziął i wrzucił do swojego ogrodu; więc urosło i stało się wielkim drzewem, a na jego gałęziach zagnieździły się ptaki nieba.

²⁰ I znowu powiedział: Do czego porównam Królestwo Boga? ²¹ Podobne jest do zaczynu, który niewiasta wzięła oraz schowała w trzech satonach * pszennej mąki, aż wszystko spulchniało.

²² Potem przechodził przez miasta i miasteczka - nauczając, i robiąc wędrówkę do Jerozolimy. ²³ Ale ktoś mu powiedział: Panie, czy nieliczni są ratowani od śmierci *? A on do nich powiedział: ²⁴ Czyńcie wysiłki, aby wejść przez ciasną bramę; bo mówię wam, że wielu będzie usiłować wejść, a nie będą mieli siły. ²⁵ Od kiedy Pan domu wstanie i zamknie drzwi, zaczniecie też stawać na zewnątrz oraz pukać do drzwi, mówiąc: Panie, Panie, otwórz nam. A odpowiadając, powie wam: Nie znam was, dlaczego tu jesteście? ²⁶ Wtedy zaczniecie mówić: Przed twoim obliczem jedliśmy i piliśmy, a na naszych ulicach nauczałeś. ²⁷ Więc powie: Mówię wam, nie znam was, dlaczego tu jesteście? Trzymajcie się z dala ode mnie, wszyscy sprawcy bezprawia *. ²⁸ A tam będzie płacz oraz zgrzytanie zębów, gdy w widzeniu ujrzycie Abrahama, Izaaka i Jakóba oraz wszystkich proroków w Królestwie Boga, zaś was wyrzuconych na zewnątrz. ²⁹ Przyjdą też od wschodu, zachodu, i od północy oraz południa, i zostaną położeni u stołu w Królestwie Boga. ³⁰ A są ostatni, którzy będą pierwszymi; oraz są pierwsi, którzy będą ostatnimi.

³¹ W ten czas podeszli pewni faryzeusze, mówiąc mu: Wyjdź i stąd wyrusz, bo Herod chce cię zabić. ³² Zatem im powiedział: Idźcie i powiedzcie temu lisowi: Oto wyrzucam demony oraz dokonuję uzdrowień, dzisiaj i jutro, a trzeciego dnia kończę. ³³ Jednak jest mi konieczne, abym dzisiaj, jutro i pojutrze szedł; bo nie pozwolono prorokowi zginąć na zewnątrz Jerozolimy. ³⁴ Jerozolimo, Jerozolimo, co zabijasz proroków oraz kamienujesz tych, których do ciebie wysłano; ilekroć chciałem zgromadzić twoje dzieci w ten sposób, jak kura swoje pisklęta pod skrzydła - a nie chcieliście. ³⁵ Oto wasz dom jest wam zostawiony opuszczony. Zaprawdę, mówię wam, że nie ujrzycie mnie, aż przyjdzie czas, gdy powiecie: Błogosławiony Ten, co przychodzi w Imieniu Pana. Psalm 118,26

*13,21 hebrajska miara objętości, wynosząca ok. 13 l.

*13,23 także: zbawiani

*13,27 także: (w odniesieniu do Praw Boga) niesprawiedliwości, przestępstwa, grzechu

14. Także w szabat, gdy on był w domu pewnego przełożonego faryzeuszów, aby zjeść chleb - wydarzyło się, że oni go obserwowali. ² I oto był przed nim jakiś człowiek, chory na puchlinę wodną. ³ A Jezus oddzielając się, powiedział do znawców Prawa oraz faryzeuszów, mówiąc: Wolno jest w szabat uzdrowić? ⁴ Zaś oni milczeli. Więc ujął go, uzdrowił oraz odprawił. ⁵ I oddzielając się, powiedział do nich: Który z was, kiedy mu w dzień szabatu wpadnie do studni osioł, czy byk, natychmiast go nie wyciągnie? ⁶ I nie mieli mu siły na to odpowiedzieć.

⁷ Ale gdy zauważył, jak wybierali sobie pierwsze miejsca, powiedział do zaproszonych podobieństwo, mówiąc do nich: ⁸ Gdybyś był przez kogoś zaproszonym na weselną ucztę, nie zajmuj pierwszego miejsca przy stole; aby kiedyś ktoś cenniejszy od ciebie nie był do niego wezwany; ⁹ a ten, który ciebie i jego zaprosił, powie ci: Użycz jemu miejsce. Wtedy, ze wstydem, zaczniesz zajmować ostatnie miejsce. ¹⁰ Ale gdybyś był zaproszony i poszedł, rozłóż się na ostatnim miejscu, a gdy przyjdzie ten, który cię zaprosił, powie ci: Przyjacielu, przejdź wyżej. Wtedy wydarzy ci się zaszczyt wobec tych, którzy z tobą współleżą. ¹¹ Bowiem każdy, kto siebie wywyższa - zostanie uczyniony niskim; a kto siebie uniża - zostanie wywyższony. ¹² Ale mówił i temu, który go zaprosił: Gdybyś sprawił obiad, czy wieczerzę, nie zapraszaj twoich przyjaciół, ani twoich braci, ani twoich krewnych, ani bogatych sąsiadów, żeby i oni kiedyś w zamian cię nie zaprosili. Bo odpłata by ci się dokonała. ¹³ Lecz gdybyś sprawił przyjęcie, zapraszaj biednych, ułomnych, chromych, ślepych; ¹⁴ a będziesz bogaty, bo nie mają ci czym odpłacić; ale będzie ci odpłacone w czasie wzniesienia sprawiedliwych.

¹⁵ Zaś kiedy to usłyszał ktoś z współleżących, powiedział mu: Bogaty ten, kto będzie jadł chleb w Królestwie Boga. ¹⁶ A on mu rzekł: Pewien człowiek sprawił wielką ucztę oraz wielu zaprosił. ¹⁷ Zatem w godzinie uczty wysłał swojego sługę, aby powiedział zaproszonym: Przychodźcie, bo wszystko jest już gotowe. ¹⁸ A wszyscy zaczęli się jednakowo wymawiać. Pierwszy mu powiedział: Kupiłem pole i mam utrapienie, wyszedłem aby je zobaczyć; proszę cię, uważaj mnie za odmówionego. ¹⁹ A drugi powiedział: Kupiłem pięć par byków i idę je wypróbować; proszę cię, uważaj mnie za odmówionego. ²⁰ A inny powiedział: Poślubiłem żonę i dlatego nie mogę przyjść. ²¹ Więc kiedy sługa wrócił, oznajmił to swojemu panu. Wtedy pan domu, rozgniewawszy się, powiedział swojemu słudze: Wyjdź szybko na place i ulice miasta oraz wprowadź tu biednych, ułomnych, chromych i ślepych. ²² A sługa powiedział: Panie, stało się jak nakazałeś, a jeszcze jest miejsce. ²³ Więc pan powiedział do sługi: Wyjdź na drogi i ogrodzenia oraz zmuszaj do wejścia, aby został zapełniony mój dom. ²⁴ Bowiem powiadam wam, że żaden z tych zaproszonych mężów nie skosztuje mej uczty.

²⁵ A razem z nim szły wielkie tłumy. Zatem gdy się odwrócił, powiedział do nich: ²⁶ Jeśli ktoś do mnie przychodzi, a nie nienawidzi * swojego ojca, matki, żony, dzieci, braci i sióstr, a nawet swojego życia - nie może być moim uczniem. ²⁷ Kto nie zniesie * swojego krzyża, a idzie za mną - nie może być moim uczniem. ²⁸ Bo kto z was, chcąc zbudować wieżę, najpierw nie siada i nie przelicza wydatku, czy ma na wykonanie? ²⁹ By przypadkiem nie położył fundamentu, a nie mógł jej wykończyć. A wszyscy, którzy by to widzieli, zaczęliby z niego kpić, ³⁰ mówiąc: Ten człowiek zaczął budować, a nie zdołał dokończyć. ³¹ Albo który król, gdy wyrusza zetrzeć się na wojnie z drugim królem, nie usiądzie i wpierw się nie zastanowi, czy jest zdatny w dziesięć tysięcy wyjść naprzeciwko dwudziestu tysiącom, co wyruszają przeciw niemu? ³² Zaś jeśli nie, kiedy on jest jeszcze daleko, wysyła poselstwo i wypytuje odnośnie pokoju. ³³ Tak więc, każdy z was, kto nie wyrzeka się wszystkich swoich majętności - nie może być moim uczniem.

³⁴ Sól jest dobra; ale jeśli sól straci smak, czym zostanie przyprawiona? ³⁵ Nie jest odpowiednia ani do ziemi, ani do nawozu; lecz na zewnątrz ją wyrzucają. Kto ma uszy by słuchać, niech słucha.

*14,26 także: nie cierpi

*14,27 także: zabierze; wytrzymuje

15. Ale byli oraz zbliżali się do niego, by go słuchać, wszyscy poborcy podatków i grzesznicy. ² A faryzeusze oraz uczeni w Piśmie szemrali, mówiąc: Ten przyjmuje grzeszników i razem z nimi je. ³ Ale powiedział do nich to podobieństwo, mówiąc: ⁴ Który z was człowiek, co ma sto owiec, a zgubi jedną z nich, nie zostawia dziewięćdziesięciu dziewięciu na pustkowiu i nie podąża za ową zaginioną, aż ją znajdzie? ⁵ A gdy znajdzie, ciesząc się, nakłada ją na swe ramiona, ⁶ i kiedy przyjdzie do domu, zwołuje przyjaciół oraz sąsiadów, mówiąc im: Cieszcie się ze mną, bo znalazłem mą zaginioną owcę. ⁷ Powiadam wam, że tego rodzaju radość będzie w Niebie z jednego, skruszonego grzesznika, jak z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie mają potrzeby skruchy.

⁸ Lub która niewiasta mając dziesięć drachm *, jeśli zgubiła jedną drachmę, nie zapala lampki, nie zamiata domu oraz starannie nie szuka, dopóki nie znajdzie? ⁹ A kiedy znajdzie, zwołuje przyjaciółki i sąsiadki, mówiąc: Cieszcie się ze mną; bo znalazłam drachmę, którą zgubiłam. ¹⁰ Powiadam wam, tego rodzaju radość zdarza się aniołom Boga twarzą w twarz, z jednego grzesznika, który się skrusza.

¹¹ Także powiedział: Pewien człowiek miał dwóch synów; ¹² zaś młodszy z nich powiedział ojcu: Ojcze, daj mi przypadającą część mienia. Więc rozdzielił im środki do życia. ¹³ A po niewielu dniach, młodszy syn zabrał wszystko, odjechał do dalekiej krainy oraz żyjąc rozrzutnie, rozproszył tam swoje mienie. ¹⁴ A kiedy ^TR wszystko wydał, powstał wielki głód w tej krainie, zaś on zaczął cierpieć niedostatek. ¹⁵ Więc wyruszył i przystał do jednego obywatela tej krainy; a on go posłał do swojej posiadłości, aby pasł świnie. ¹⁶ Pragnął też napełnić swój brzuch owocami drzewa świętojańskiego, które jadły świnie, ale nikt mu tego nie dawał. ¹⁷ Zaś kiedy przyszedł do siebie, powiedział: Ilu najemników mojego ojca ma w obfitości chleby, a ja tu ginę z głodu. ¹⁸ Wstanę, wyruszę do mego ojca i mu powiem: Ojcze, zawiniłem względem Nieba i wobec ciebie. ¹⁹ Już nie jestem godny, aby zostać nazwany twoim synem; uczyń mnie jak jednego z twoich najemników. ²⁰ Więc wstał i poszedł do swojego ojca. A gdy on był jeszcze daleko oddalony, ujrzał go jego ojciec, ulitował się, podbiegł, padł na jego szyję oraz go ucałował. ²¹ Zaś syn mu powiedział: Ojcze, zawiniłem względem Nieba i wobec ciebie; już nie jestem godzien nazywać się twoim synem. ²² A ojciec powiedział do swoich sług: Wynieście przednią szatę i go ubierzcie; dajcie na jego rękę sygnet oraz sandały na nogi. ²³ Przyprowadźcie też tłuste cielę, zabijcie, i jedząc bądźmy weseli; ²⁴ bowiem ten mój syn był umarły - a ożył, był zaginiony - a się znalazł. Zatem zaczęli się weselić.

²⁵ Zaś jego starszy syn był na polu. A gdy przychodząc, zbliżył się do domu, usłyszał muzykę oraz tańce. ²⁶ Więc przywołał jednego ze sług i pytał, co by to mogło się dziać. ²⁷ Zaś on mu powiedział: Twój brat jest obecny, a twój ojciec zabił tłuste cielę, bo go zdrowo myślącym odzyskał. ²⁸ Zatem się rozgniewał i nie chciał wejść, choć jego ojciec wyszedł oraz go wzywał. ²⁹ A on odpowiadając, rzekł ojcu: Oto tak wiele lat ci służę i nigdy nie zlekceważyłem twojego przykazania, a nie dałeś mi nigdy kozła, abym się weselił z moimi przyjaciółmi. ³⁰ Ale kiedy przyszedł ten twój syn, który przeżarł z prostytutkami twoje środki do życia, zabiłeś mu tłuste cielę. ³¹ A on mu powiedział: Synu, ty zawsze jesteś ze mną i wszystko moje jest twoje. ³² Ale należało się uweselić i uradować, bo ten twój brat był umarły - a ożył, był zaginiony - a został znaleziony.

*15,8 nazwa monety

16. Mówił także do swoich uczniów: Był pewien bogaty człowiek, który miał zarządcę, i ten został przed nim oskarżony, że trwoni jego dobra. ² Więc zawołał go i mu powiedział: Co to słyszę o tobie? Zdaj rachunek z twojego zarządzania, bo nie możesz już rządzić. ³ Zaś zarządca powiedział sam w sobie: Co uczynię, gdyż mój pan odbiera ode mnie zarządzanie? Kopać nie mam siły, żebrać się wstydzę. ⁴ Wiem, co mam zrobić, by kiedy zostanę usunięty z zarządzania, przyjęli mnie do swych domów. ⁵ Zatem zawołał do siebie każdego z dłużników swego pana i powiedział pierwszemu: Ile jesteś winien mojemu panu? ⁶ Zaś on rzekł: Sto baryłek * oliwy. A on mu powiedział: Weź twoje papiery wartościowe, szybko usiądź i napisz pięćdziesiąt. ⁷ Potem powiedział drugiemu: A ty ile jesteś winien? Zaś on mu powiedział: Sto korców * pszenicy. Mówi mu: Weź twoje papiery wartościowe i napisz osiemdziesiąt. ⁸ Więc pan pochwalił zarządcę niesprawiedliwości, że rozumnie uczynił. Gdyż synowie tego porządku są rozumniejsi względem swojego plemienia, z powodu synów światła. ⁹ Także ja wam powiadam: Uczyńcie sobie przyjaciół z mamony niesprawiedliwości, aby - gdy ustaniecie - powitali was na wieczystych przybytkach. ¹⁰ Wierny w najmniejszym - jest także wierny w wielkim. A niesprawiedliwy w najmniejszym - i w wielkim jest niesprawiedliwy. ¹¹ Jeśli zatem, nie byliście wiernymi przy niesprawiedliwej mamonie, kto wam powierzy nie sfałszowane? ¹² A jeśli nie byliście wiernymi w nieprzyjacielskim, kto wam wyznaczy wasze? ¹³ Żaden sługa nie może dwom panom służyć; bowiem albo jednego znienawidzi, a drugiego będzie miłował; bądź jednego będzie się trzymał, a drugiego zlekceważy. Nie możecie służyć Bogu i mamonie.

¹⁴ A tego wszystkiego słuchali faryzeusze, którzy byli chciwymi oraz go wyśmiewali. ¹⁵ Więc im powiedział: Wy uważacie samych siebie za sprawiedliwych przed ludźmi, ale Bóg poznaje wasze serca; ponieważ co jest wyniosłe wśród ludzi, jest obrzydliwością wobec Boga. ¹⁶ Prawo oraz prorocy byli aż do Jana; następnie głoszone jest Królestwo Boga i każdy się gwałtem do niego wdziera. ¹⁷ Ale łatwiej jest Niebu i ziemi przeminąć, niż upaść jednej kresce Prawa. ¹⁸ Każdy, kto odprawia swoją żonę, a poślubia inną - cudzołoży; i kto odprawioną od męża poślubia - cudzołoży.

¹⁹ Był pewien bogaty człowiek, który wkładał na siebie purpurę i bisior, co dzień wspaniale się zabawiając. ²⁰ Ale żył też pewien żebrzący, owrzodzony imieniem Łazarz, wyrzucony przy jego bramie. ²¹ Więc pragnął nasycić się z okruchów, które spadały ze stołu bogatego; a tylko chodzące psy lizały jego wrzody. ²² Ale zdarzyło się umrzeć biednemu i przez aniołów został on odniesiony na łono Abrahama. Umarł także bogaty i został pogrzebany. ²³ A w Krainie Umarłych, będąc w męczarniach, podniósł swoje oczy i widzi z daleka Abrahama oraz Łazarza na jego łonie. ²⁴ Zatem ^TR wołając, powiedział: Ojcze Abrahamie, zmiłuj się nade mną oraz poślij Łazarza, aby zanurzył w wodzie czubek swojego palca i ochłodził mój język, bo cierpię w tym płomieniu. ²⁵ Ale Abraham powiedział: Dziecko, przypomnij sobie, że twoje dobra odebrałeś w twoim życiu; a Łazarz, podobnie - nieszczęścia. Zaś teraz, on tutaj jest pocieszany, a ty cierpisz. ²⁶ I przy tym wszystkim, pomiędzy nami - a wami jest przytwierdzona wielka przepaść, aby ci, co chcą stąd do was przejść - nie mogli, ani stamtąd - nie mogli się do nas przeprawić. ²⁷ Ale powiedział: Proszę cię więc, ojcze, abyś posłał go do domu mojego ojca, ²⁸ bowiem mam pięciu braci. Niech im wyda świadectwo, aby także i oni nie przyszli do tego miejsca cierpienia. ²⁹ A Abraham mu mówi: Mają Mojżesza oraz proroków; niech ich posłuchają. ³⁰ A on powiedział: Nie, ojcze Abrahamie; ale skruszeją, jeśli pójdzie do nich ktoś z nieboszczyków. ³¹ Zaś on mu powiedział: Skoro nie słuchają Mojżesza i proroków, więc nawet jeśliby wstał ktoś z martwych - nie będą posłuszni.

*16,6 miara pojemności, ok.45 l.

*16,7 miara objętości, ok. 435 l.

17. A do uczniów powiedział: Niemożliwe jest nie przyjść zgorszeniom *, ale biada temu, poprzez którego przychodzą. ² Korzystniej mu jest, jeśli zostaje umocowany kamień młyński wokół jego szyi i jest rzucony w morze, niż by miał przywieźć do zgorszenia jednego z tych małych. ³ Uważajcie na siebie. A jeżeli przeciwko tobie zawinił twój brat - skarć go, a jeśliby odczuł skruchę - daruj mu winę. ⁴ Także jeśli przez dzień siedmiokroć zawinił przeciw tobie i siedmiokroć na dzień powrócił do ciebie, mówiąc: Żałuję - darujesz mu winę.

⁵ Zaś apostołowie powiedzieli Panu: Dodaj nam wiary. ⁶ A Pan powiedział: Jeśli macie wiarę jak ziarno gorczycy i powiecie temu drzewu morwowemu: Wyrwij się z korzeniami i zasadź się przy morzu; także byłoby wam posłuszne.

⁷ A kto z was, mając sługę, co orze, albo pasie, kiedy wróci z pola zaraz mu powie: Gdy przyjdziesz, połóż się u stołu. ⁸ Czy raczej mu nie powie: Przygotuj, co mógłbym zjeść na wieczerzę; a kiedy się przepaszesz - usłuż mi, aż się najem oraz wypiję, a potem ty sobie zjesz i wypijesz? ⁹ Czy ma wdzięczność względem sługi,

że uczynił, co było nakazane? Nie sądzę. ¹⁰ Także i wy, gdy uczynicie wszystko, co wam nakazano, mówcie: Jesteśmy bezużytecznymi sługami, ponieważ co byliśmy winni zrobić - zrobiliśmy.

¹¹ A zdarzyło mu się wyruszyć do Jerozolimy i przechodził ^TR przez miejsce pomiędzy Samarią, a Galileą. ¹² Więc kiedy ^TR wchodził do pewnego miasteczka, wyszło mu naprzeciwko dziesięciu trędowatych mężów, którzy stanęli z dala. ¹³ I podnieśli oni głos, mówiąc: Jezusie, Mistrzu, zmiłuj się nad nami. ¹⁴ A gdy to ujrzał, powiedział im: Wyruszcie oraz pokażcie się kapłanom. Zatem kiedy się dokonało ich odejście, zostali oczyszczeni. ¹⁵ Zaś jeden z nich kiedy ujrzał, że został uzdrowiony, powrócił z wielkim głosem, chwaląc Boga. ¹⁶ I przy jego nogach padł na oblicze oraz mu dziękował; a był on Samarytaninem. ¹⁷ Więc Jezus odpowiadając, rzekł: Czy nie dziesięciu zostało oczyszczonych? A gdzie dziewięciu? ¹⁸ Nie odkryli tego, by wrócić i oddać chwałę Bogu; lecz tylko ten cudzoziemiec? ¹⁹ Nadto mu powiedział: Wstań, idź; twoja wiara cię uzdrowiła.

²⁰ Ale zapytany przez faryzeuszów, kiedy przychodzi Królestwo Boga, odpowiedział im i rzekł: Królestwo Boga nie przychodzi wśród przyglądania się z boku. ²¹ Nie powiedzą też: Oto tu, lub - oto tam; bowiem Królestwo Boga oto jest wewnątrz was. ²² A do uczniów powiedział: Przyjdą czasy, że zapragniecie ujrzeć jeden z dni Syna Człowieka, a nie zobaczycie. ²³ Nawet gdy wam powiedzą: Oto tu, albo - oto tam; nie chodźcie, ani nie gońcie. ²⁴ Bowiem jak błyskawica - świecąc z miejsca pod niebem, ku temu poniżej nieba świeci - taki będzie w swym dniu i Syn Człowieka. ²⁵ Ale najpierw musi on wiele wycierpieć i zostać odrzuconym przez to pokolenie. ²⁶ A jak było w dniach Noego - tak będzie i w dniach Syna Człowieka. ²⁷ Jedli, pili, żenili się, za mąż wydawali, aż do owego dnia, gdy Noe wszedł do arki, i przyszedł potop oraz wszystkich wygubił. ²⁸ Podobnie też, jak się stało w dniach Lota; jedli, pili, kupowali, sprzedawali, sadzili, budowali. ²⁹ Ale tego dnia, którego Lot wyszedł z Sodomy, spadł z nieba deszcz ognia i siarki, oraz wszystkich wygubił. ³⁰ Zgodnie z tym będzie w dniu, który odsłania Syn Człowieka. ³¹ W owym dniu, kto będzie na dachu, a jego sprzęty w domu, niech nie schodzi je zabrać. A kto w polu, także niech nie zawraca do tyłu. ³² Przypomnijcie sobie żonę Lota. ³³ Jeśli ktoś będzie pragnął zachować swoje życie * - straci je; zaś kto by je stracił - zachowa je do życia. ³⁴ Powiadam wam: Owej nocy dwaj będą na jednym łożu; jeden zostanie wzięty do siebie, a drugi zostanie pominięty. ³⁵ Dwie będą mielące na tym samym; jedna zostanie wzięta do siebie, a druga zostanie pominięta. ³⁶ Dwaj będą na roli; jeden zostanie wzięty do siebie, a drugi zostawiony. ³⁷ A odpowiadając, mówią mu: Gdzie, Panie? Zaś on im powiedział: W którym miejscu jest ciało, tam zbiorą się i orły.

*17,1 także: pułapkom

*17,33 także: uratować swą duszę

18. Także mówił im podobieństwo odnośnie tego, że trzeba się zawsze modlić i nie ustawać, ² mówiąc: W jednym mieście był pewien sędzia, który się nie bał Boga oraz nie szanował człowieka. ³ Ale była w tym mieście wdowa i przychodziła do niego, mówiąc: Weź mnie w obronę z powodu mego przeciwnika. ⁴ Lecz nie chciał przez pewien czas, zaś potem powiedział w sobie: Chociaż i Boga się nie boję, ani człowieka nie szanuję; ⁵ w istocie, z powodu sprawiania mi przykrości przez tą wdowę - wezmę ją w obronę, by przychodząc, nie dokuczała mi do końca. ⁶ Zaś Pan powiedział: Posłuchajcie co mówi ten sędzia bezprawia. ⁷ A czy Bóg nie miałby sprawić obrony swych wybranych, wołających do niego dniem i nocą, oraz czy zwleka wobec nich? ⁸ Powiadam wam, że w pośpiechu spowoduje ich obronę. Lecz kiedy przyjdzie Syn Człowieka, czy znajdzie wiarę na ziemi?

⁹ Ale powiedział też do niektórych, przekonanych w sobie, że są sprawiedliwi - więc mieli za nic pozostałych - to podobieństwo: ¹⁰ Dwaj ludzie weszli się pomodlić do Świątyni, jeden faryzeusz, a drugi celnik. ¹¹ Faryzeusz, gdy stanął, tak się od siebie modlił: Dziękuję ci, Boże, że nie jestem jak inni z ludzi - drapieżni, niesprawiedliwi, cudzołożni; albo i jak ten celnik. ¹² Poszczę dwa razy na tydzień i daję dziesięcinę ze wszystkiego co zyskam. ¹³ Zaś celnik, stojąc z daleka, nie chciał nawet podnieść oczu ku niebu, ale bił się w swoją pierś, mówiąc: Boże, bądź miłosiernym mnie grzesznemu. ¹⁴ Powiadam wam, że ten odszedł usprawiedliwiony do swego domu - w przeciwieństwie do tamtego; bo każdy, kto się wywyższa - zostanie uniżony, zaś kto się uniża - zostanie wywyższony.

¹⁵ Przynosili mu także niemowlęta, aby ich dotykał, zaś uczniowie to widząc, ich ganili. ¹⁶ Ale Jezus przywołał je, mówiąc: Pozwólcie przychodzić do mnie dzieciom i je nie powstrzymujcie; bowiem takich jest Królestwo Boga. ¹⁷ Zaprawdę, powiadam wam, kto nie przyjmuje Królestwa Boga jak dziecko - nie wejdzie do niego.

¹⁸ Więc zapytał go pewien rządca, mówiąc: Nauczycielu dobry *, co mam uczynić, aby osiągnąć życie wieczne? ¹⁹ Zaś Jezus mu powiedział: Dlaczego nazywasz mnie dobrym *? Nikt nie jest dobry *, tylko jeden Bóg. ²⁰ Znasz przykazania: Nie scudzołóż, nie zamorduj, nie ukradnij, nie zaświadcz fałszywie, szanuj swego ojca i matkę. ²¹ A on powiedział: Tego wszystkiego przestrzegałem od mojej młodości. ²² Zaś Jezus, gdy to usłyszał, powiedział mu: Jeszcze jednego ci brakuje; wszystko, jak masz liczne, sprzedaj i daj tym, którzy żebrzą, a będziesz miał skarb w niebiosach; zaś tutaj mi towarzysz. Mateusz 5,3; Dokonania apostołów 2,44 - 45 ²³ Ale on stał się zasmucony, kiedy to usłyszał, bowiem był bardzo bogaty.

²⁴ A Jezus gdy ^TR zobaczył, że stał się zasmucony, powiedział: Z jakim trudem ci, co mają bogactwa wchodzą do Królestwa Boga. ²⁵ Gdyż łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igły, niż bogatemu wejść do Królestwa Boga. ²⁶ Ale słyszący to powiedzieli: A kto może być zbawiony? ²⁷ Zaś on rzekł: Niemożliwe dla ludzi - możliwe jest przy Bogu. ²⁸ A Piotr powiedział: Oto my wszystko opuściliśmy i zaczęliśmy ci towarzyszyć. ²⁹ Zaś on im rzekł: Zaprawdę, powiadam wam, że nie ma nikogo, kto opuścił dom, lub rodziców, lub braci, lub żonę, lub dzieci dla Królestwa Boga, ³⁰ który nie weźmie daleko więcej w tym czasie, a życia wiecznego w nadchodzącym porządku.

³¹ I wziął ze sobą dwunastu oraz do nich powiedział: Oto wchodzimy * do Jerozolimy. Zatem zostanie wypełnione wszystko, co napisane przez proroków odnośnie Syna Człowieka. ³² Bowiem zostanie wydany poganom, wyśmiany, znieważony i opluty, ³³ oraz kiedy go ubiczują - zabiją; a trzeciego dnia powstanie. ³⁴ A oni nic z tego nie rozumieli, gdyż ^TR ta sprawa była z dala od nich zakryta; zatem nie pojmowali tego, co zostało powiedziane.

³⁵ Ale kiedy on zbliżał się do Jerycha, zdarzyło się, że pewien ślepy siedział przy drodze, żebrząc. ³⁶ Zaś gdy usłyszał przechodzący tłum, pytał, co by to było. ³⁷ Zatem mu powiedziano, że obok przechodzi Jezus Nazarejczyk. ³⁸ Więc zawołał, mówiąc: Jezusie, synu Dawida, zmiłuj się nade mną. ³⁹ A ci, co szli przodem, gromili go, aby milczał; ale on jeszcze bardziej wołał: Synu Dawida, zmiłuj się nade mną. ⁴⁰ Zaś Jezus stanął i kazał go przyprowadzić do siebie; a kiedy on się zbliżył, spytał go, mówiąc: ⁴¹ Co chcesz bym ci uczynił? A on powiedział: Panie, abym widział. ⁴² Więc Jezus mu powiedział: Przejrzyj; twoja wiara cię wybawiła. ⁴³ Zaraz też przejrzał oraz szedł za nim, wielbiąc Boga. Co kiedy cały lud zobaczył - oddał chwałę Bogu.

*18,18 - 19 także: prawy, sprawiedliwy, odpowiedni, hojny, łaskawy; doskonały

*18,31 także: wchodzimy wzwyż

19. Zatem gdy wszedł, przechodził przez Jerycho. ² A oto mąż zwany imieniem Zacheusz - a był on przełożonym celników oraz był ^TR bogaty. ³ Pragnął też ujrzeć Jezusa - jaki jest, a nie mógł z powodu tłumu, bowiem był mały wzrostem. ⁴ Więc podbiegł do przodu i by go ujrzeć, wszedł na sykomorę *, gdyż miał tamtędy przechodzić. ⁵ A kiedy Jezus przyszedł na owo miejsce, spojrzał w górę, ujrzał go oraz powiedział do niego: Zacheuszu, zejdź szybko, bo dzisiaj jest mi konieczne zatrzymać się w twoim domu. ⁶ Zatem spiesząc się, zszedł, oraz z radością go podjął. ⁷ A wszyscy kiedy to zobaczyli, szemrali, mówiąc: Przybył, aby być gościem u grzesznego człowieka. ⁸ Zaś Zacheusz postanowił oraz powiedział do Pana: Oto daję ubogim połowę moich majętności, Panie; a jeżeli kogoś fałszywie o coś oskarżyłem - odpłacę poczwórnie. ⁹ Zaś Jezus powiedział do niego: Dzisiaj dokonało się zbawienie tej rodzinie; ponieważ on także jest synem Abrahama. ¹⁰ Bowiem Syn Człowieka przyszedł odszukać to, co zaginione, oraz ocalić od śmierci.

¹¹ A gdy oni to pojmowali, mówiąc dalej, powiedział podobieństwo dlatego, że był ^TR blisko Jerozolimy, a im się wydawało, że natychmiast ma się objawić Królestwo Boga. ¹² Zatem powiedział: Pewien szlachetnie urodzony człowiek wyruszył do dalekiej krainy, by odebrać dla siebie panowanie i powrócić. ¹³ Więc wezwał dziesięciu ze swoich sług, dał im dziesięć min * oraz do nich powiedział: Zajmijcie się sprawami aż do mojego przyjścia. ¹⁴ Ale jego obywatele go nie cierpieli i z powrotem odesłali jego poselstwo, mówiąc: Nie chcemy aby ten zapanował nad nami. ¹⁵ Zdarzyło się także, że gdy on wrócił po wzięciu panowania, kazał zawołać do siebie owe sługi, którym dał pieniądze, by się dowiedzieć, co który uzyskał w interesach. ¹⁶ Przyszedł pierwszy, mówiąc: Panie, twoja mina przysporzyła dziesięć min. ¹⁷ Zatem mu powiedział: Dobrze sługo pożyteczny; ponieważ byłeś godny zaufania w najmniejszym, zostań zwierzchnikiem nad dziesięcioma miastami. ¹⁸ Przyszedł też drugi, mówiąc: Panie, twoja mina przysporzyła pięć min. ¹⁹ Więc powiedział i temu: I ty bądź nad pięcioma miastami. ²⁰ Przyszedł też pozostały, mówiąc: Panie, oto twoja mina, którą miałem odłożoną w chustce, ²¹ ponieważ się ciebie obawiałem; bo jesteś człowiekiem surowym - usuwasz, czego nie postawiłeś oraz żniesz, czego nie siałeś. ²² Mówi mu: Z twoich ust cię sądzę, zły sługo. Wiedziałeś, że ja jestem człowiekiem surowym, który usuwa, czego nie postawił oraz żnie, czego nie siał? ²³ Więc dlaczego nie dałeś moich pieniędzy na stół bankiera *? A ja bym przyszedł i wziął je z zyskiem. ²⁴ I powiedział stojącym obok: Weźcie od niego minę oraz dajcie ją temu, który ma dziesięć min. ²⁵ Zatem mu powiedzieli: Panie, przecież ma dziesięć min! ²⁶ Powiadam wam, że każdemu, kto ma - zostanie dane; zaś od tego, co nie ma i to co ma - zostanie od niego zabrane. ²⁷ Co więcej, tych moich wrogów, którzy nie chcą mojego panowania nad nimi, przyprowadźcie tutaj oraz przede mną ich zabijcie.

²⁸ A kiedy to powiedział - ruszył naprzód, wchodząc * do Jerozolimy. ²⁹ Zdarzyło się też, gdy zbliżał się do Betfage i Betanii, ku wzniesieniu zwanym górą Oliwek, że wysłał dwóch swoich uczniów, ³⁰ mówiąc: Idźcie do miasteczka naprzeciwko. A kiedy w nie wejdziecie, znajdziecie uwiązane oślę, na którym nigdy, żaden człowiek nie siedział. Odwiążcie je i przyprowadźcie. ³¹ A jeśli ktoś was zapyta: Dlaczego je odwiązujecie? Tak mu powiedzcie: Jego Pan ma potrzebę. ³² Zatem wysłani odeszli i znaleźli jak im powiedział. ³³ A gdy oni odwiązywali oślę, jego gospodarze powiedzieli do nich: Dlaczego odwiązujecie oślę? ³⁴ Zaś oni powiedzieli: Jego Pan ma potrzebę. ³⁵ Potem przyprowadzili je do Jezusa, narzucili na oślę swoje szaty oraz wsadzili na nie Jezusa. ³⁶ Zaś gdy on jechał, słali swoje szaty na drodze.

³⁷ A kiedy on się zbliżał do zejścia z góry Oliwek, cała mnogość uczniów, radując się, wielkim głosem zaczęła wielbić Boga za wszystkie cuda, które widzieli, ³⁸ mówiąc: Błogosławiony Król, przychodzący w Imieniu Pana; pokój w Niebie i chwała na wysokościach. Psalm 118,26 ³⁹ A pewni faryzeusze z tego tłumu powiedzieli do niego: Nauczycielu, upomnij twoich uczniów. ⁴⁰ Więc odpowiadając, rzekł im: Powiadam wam, jeżeli ci umilkną - kamienie będą krzyczeć.

⁴¹ A gdy się zbliżył, ujrzał miasto oraz zapłakał nad nim, mówiąc: ⁴² Gdybyś i ty poznało, w tym twoim dniu, co zmierza ku pokojowi; ale teraz zostało to zakryte z dala od twoich oczu. ⁴³ Bowiem przyjdą na ciebie dni i twoi nieprzyjaciele otoczą cię palisadą, okrążą cię oraz zewsząd cię ścisną. ⁴⁴ Powalą cię na ziemię i twoje dzieci w tobie, i nawet nie zostawią w tobie kamienia na kamieniu; a to z tego powodu, że nie poznałaś czasu twojego nawiedzenia.

⁴⁵ A kiedy wszedł do Świątyni, zaczął wyganiać tych, co w niej sprzedawali i kupowali, ⁴⁶ mówiąc im: Jest napisane: Dom mój jest domem modlitwy; zaś wy uczyniliście go jaskinią rozbójników. Izajasz 56,7; Jeremiasz 7,11 ⁴⁷ I żył, nauczając co dzień w Świątyni. Zaś przedniejsi kapłani, uczeni w Piśmie oraz przedniejsi ludu pragnęli go zniszczyć; ⁴⁸ lecz nie znaleźli, co by mogli uczynić; bo cały lud go się trzymał i słuchał.

*19,4 gatunek drzewa

*19,13 moneta wartości 100 drachm

*19,23 także: stół w jadalni

*19,28 idąc do góry

20. A zdarzyło się w jednym z dni, gdy on nauczał lud w Świątyni i głosił Ewangelię, że zbliżyli się przedniejsi kapłani oraz uczeni w Piśmie ze starszymi, ² i powiedzieli do niego ^TR: Powiedz nam, w jakiej mocy to czynisz, albo kim jest ten, który ci dał tę moc? ³ Ale odpowiadając, rzekł do nich: Spytam i ja was o jedną rzecz, a wy mi odpowiedzcie: ⁴ Chrzest Jana był z Nieba, czy z ludzi? ⁵ Zaś oni stosownie do siebie kalkulowali, mówiąc: Jeśli powiemy - z Nieba, powie: Zatem, dlaczego mu nie wierzyliście? ⁶ A jeśli powiemy - z ludzi, cały lud nas ukamienuje, ponieważ jest przekonany, że Jan był prorokiem. ⁷ Zatem odpowiedzieli, że nie wiedzą skąd. ⁸ A Jezus im powiedział: I ja wam nie mówię w jakiej mocy to czynię.

⁹ Ale zaczął mówić do ludu to podobieństwo: Pewien człowiek zasadził winnicę, wynajął ją hodowcom winorośli i odjechał na odpowiedni czas. ¹⁰ Stosowną też porą, wysłał sługę do tych hodowców winorośli, by mu dali z owocu winnicy. Ale hodowcy pobili go oraz odesłali bezowocnego. ¹¹ A ponadto posłał drugiego sługę; ale oni także tego pobili, znieważyli oraz odesłali bezowocnego. ¹² Nadto posłał trzeciego; a oni tego poranili i wyrzucili. ¹³ Zatem pan owej winnicy powiedział: Co uczynię? Poślę mego umiłowanego syna; prawdopodobnie gdy go zobaczą, poczują wstyd. ¹⁴ Ale hodowcy winorośli gdy go ujrzeli, rozważali wobec siebie, mówiąc: Ten jest dziedzicem; chodźcie, zabijmy go, aby nasze było dziedzictwo. ¹⁵ Więc wyrzucili go poza winnicę i zabili. Zatem, co im uczyni pan winnicy? ¹⁶ Przyjdzie i zniszczy owych hodowców winorośli, a winnicę odda innym. A kiedy to usłyszeli, powiedzieli: Oby się nie stało. ¹⁷ Zaś on, przypatrzył się im i powiedział: Zatem, czy jest to napisane: Kamień, który odrzucili budujący, ten stał się podstawą filaru *? Psalm 118,22 - 23 ¹⁸ Każdy, kto chybi względem tego kamienia - zostanie roztrzaskany; a na kogo by upadł - zmiażdży go. ¹⁹ Zatem przedniejsi kapłani oraz uczeni w Piśmie pragnęli przypaść do niego w tej godzinie, ale przestraszyli się ludu. Bo poznali, że przeciw nim wypowiedział to podobieństwo.

²⁰ I czatując, wysłali szpiegów, co udawali, że sami są sprawiedliwymi, by uczepili się jego słowa, aż do wydania go zwierzchności oraz władzy namiestnika. ²¹ Więc go zapytali, mówiąc: Nauczycielu, wiemy, że prosto mówisz, uczysz, nie ujmujesz obliczem - ale w prawdzie nauczasz drogi Boga. ²² Wolno nam dać podatek cesarzowi, czy nie? ²³ A poznawszy ich podstępność, powiedział do nich: Czemu mnie kusicie? ²⁴ Pokażcie mi denara; kogo ma wizerunek i napis? A odpowiadając, rzekli: Cesarza. ²⁵ Zaś on im powiedział: Oddajcie więc, co cesarza - cesarzowi, oraz co Boga - Bogu. ²⁶ Więc nie mogli się uczepić jego słowa wobec ludu, a zdziwieni jego odpowiedzią, zamilkli.

²⁷ Ale jacyś z saduceuszów, gdy podeszli, przecząc, że nie ma wskrzeszenia *, zapytali go, ²⁸ mówiąc: Nauczycielu, Mojżesz nam napisał, że jeśli brat kogoś umrze, mając żonę - a umarłby bez dzieci, aby jego brat pojął tę żonę oraz wzbudził potomstwo swojemu bratu. ²⁹ Było zatem, siedmiu braci. I pierwszy, wziąwszy żonę, umarł bezdzietny. ³⁰ Zatem drugi pojął tą żonę, i ten umarł bezdzietny. ³¹ Pojął ją trzeci, i podobnie. Siedmiu nie zostawiło dzieci i umarli. ³² Po wszystkich, umarła też i niewiasta. ³³ Zatem w czasie wskrzeszenia, którego z nich staje się żoną? ³⁴ A Jezus odpowiadając, rzekł im: Synowie tego porządku żenią się oraz za mąż wydają. ³⁵ Ale uznani za godnych osiągnięcia tamtego porządku oraz wskrzeszenia z martwych, ani się nie żenią, ani za mąż nie wydają. ³⁶ Nie mogą już także umrzeć, gdyż podobni są do aniołów, oraz są dziećmi Boga, którzy są dziećmi wzniesienia. ³⁷ Zaś, że umarli zmartwychwstają, ujawnił także Mojżesz przy krzaku jeżyny, gdy nazywa Pana - Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakóba. ³⁸ A Bóg nie jest Bogiem umarłych - ale żyjących, bo wszyscy w Nim żyją. ³⁹ Zaś odpowiadając, pewni z uczonych w Piśmie powiedzieli: Nauczycielu, dobrze powiedziałeś. ⁴⁰ Ale nie odważyli się go o nic pytać.

⁴¹ Nadto do nich powiedział: Jakże mówią o Chrystusie, że jest synem Dawida? ⁴² A sam Dawid mówi w Księdze Psalmów: Rzekł Pan memu Panu *, usiądź po mojej prawicy, ⁴³ aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek twoich nóg. Psalm 110,1 ⁴⁴ Zatem Dawid nazywa go Panem; jak więc jest jego synem?

⁴⁵ A gdy cały lud słuchał, powiedział swoim uczniom: ⁴⁶ Wystrzegajcie się uczonych w Piśmie, którzy chcą chodzić w długich szatach, kochają pozdrowienia w miejscach zgromadzeń, pierwsze miejsca w domach modlitwy * i pierwsze leżanki na wieczerzach; ⁴⁷ którzy objadają domy wdów i dla pozoru długo się modlą. Ci otrzymają dodatkowy wyrok.

*20,17 także: kamieniem węgielnym, głowicą narożnika

*20,27 także: wzniesienia, podniesienia ze snu

*20,42 C Słowo BOGA do mojego Pana

*20,46 także: bóżnicach, synagogach

21. A gdy spojrzał, zobaczył bogatych, co wrzucali ich dary do skarbony. ² Ale ujrzał też pewną ubogą wdowę, wrzucającą tam dwa drobne pieniążki, ³ i powiedział: Prawdziwie, powiadam wam, że ta uboga wdowa więcej od wszystkich wrzuciła. ⁴ Bo ci wszyscy rzucili Bogu do darów z tego, co im zbywa, ale ta, z powodu swojego niedostatku, rzuciła całe środki na życie, które miała.

⁵ A kiedy jacyś mówili o Świątyni, że jest przystrojona pięknymi kamieniami oraz darami, powiedział: ⁶ Przyjdą dni w których nie zostanie pozostawiony kamień na kamieniu, który nie zostanie obalony z tego co oglądacie.

⁷ Ale zapytali go, mówiąc: Nauczycielu, zatem kiedy to będzie, oraz jaki będzie znak, gdyby to miało się dziać? ⁸ Zaś on powiedział: Uważajcie, byście nie zostali zwiedzeni. Bowiem wielu przyjdzie w moim Imieniu, mówiąc: Ja jestem; oraz: Czas się zbliżył; zatem nie udawajcie się za nimi. ⁹ A kiedy usłyszycie o wojnach i rozruchach - nie zostańcie przestraszeni; bo to musi się najpierw stać, choć nie od razu będzie koniec. ¹⁰ Wtedy im mówił: Powstanie naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu; ¹¹ lecz będą także wielkie trzęsienia ziemi, i będą miejscami głody, zarazy, straszne zjawiska oraz wielkie znaki z Nieba. ¹² A przed tymi wszystkimi narzucą na was swoje ręce i będą was prześladować, wydając do zgromadzeń, i więzień; prowadząc przed królów i wodzów ze względu na moje Imię. ¹³ Lecz powiedzie się wam na świadectwo. ¹⁴ Zatem ustalcie w waszych sercach, by się nie troszczyć przed czasem jak się bronić. ¹⁵ Bo ja wam dam usta i mądrość, której wszyscy wasi przeciwnicy nie będą mogli odeprzeć, ani stawić jej czoła. ¹⁶ Ale będziecie też wydawani przez rodziców, braci, krewnych i przyjaciół, więc będą zabijali niektórych spośród was. ¹⁷ Będziecie też nienawidzeni przez wszystkich z powodu mojego Imienia. ¹⁸ Lecz nie zginie włos z waszej głowy. ¹⁹ W waszej wytrwałości zyskacie wasze dusze.

²⁰ A kiedy ujrzycie Jerozolimę otoczoną przez wojska, wtedy wiedzcie, że zbliżyło się jej spustoszenie. ²¹ Wówczas ci, którzy będą w Judei - niech uciekają w góry; a ci w jej środku - niech uchodzą; a ci na polach - niechaj do niej nie wchodzą. ²² Bowiem te dni są okresem kary, aby wypełnić wszystko, co napisane. ²³ A w te dni biada brzemiennym * i ssącym **; bo na ziemi będzie wielki ucisk oraz złość pomiędzy tym ludem. ²⁴ Polegną też od ostrza miecza oraz będą pojmani w niewolę do wszystkich narodów *, a Jerozolima będzie deptana przez narody *, aż się wypełnią czasy narodów *.

²⁵ Będą także znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach; a na ziemi ucisk narodów w bezradności szumu morza i toczeniu się morskich bałwanów; ²⁶ kiedy ludzie omdlewają ze strachu oraz oczekiwania na te rzeczy, co przychodzą na zamieszkały świat *. Gdyż zostanie zachwiana potęga niebios. ²⁷ Wtedy ujrzą Syna Człowieka przychodzącego w obłoku, z mocą i wielką chwałą. ²⁸ Zaś kiedy to się zacznie dziać, wyprostujcie się oraz podnieście wasze głowy, ponieważ zbliża się wasze odkupienie.

²⁹ Powiedział im także podobieństwo: Zobaczcie drzewo figowe i wszystkie drzewa; ³⁰ gdy widzicie, że już wypuściły pączki - poznajecie z siebie, że blisko już jest lato. ³¹ Tak i wy, kiedy zobaczycie, że to się dzieje, poznajcie, że blisko jest Królestwo Boga. ³² Zaprawdę, powiadam wam, nie przeminie to pokolenie *, aż wszystko się dokona. ³³ Przeminą niebiosa i ziemia, ale nie przeminą moje słowa.

³⁴ Uważajcie na samych siebie, by wasze serca nie stały się przygniecione w przepiciu, pijaństwie oraz życiowych troskach. I by nagle nie stanął przy was ten dzień. ³⁵ Bowiem przyjdzie jak sidło na wszystkich, osiadłych na obliczu całej ziemi. ³⁶ Zatem bądźcie czujni, prosząc o każdej porze, abyście byli godni wymknąć się przed tym wszystkim, co się ma dokonać, oraz stanąć przed Synem Człowieka.

³⁷ I żył, nauczając dniami w Świątyni; zaś nocami wychodził i przemieszkiwał pod gołym niebem, na górze zwanej Oliwek. ³⁸ A cały lud szedł wcześnie do niego, aby go słuchać w Świątyni.

*21,23 także: obciążonym

**21,23 także: karmionym mlekiem

*21,24 także: pogan

*21,26 gr.: oikoumenee

*21,32 także: ród

22. Ale zbliżało się święto Przaśników, zwane Paschą. ² A przedniejsi kapłani oraz uczeni w Piśmie dociekali jakby go zabić, bowiem się bali ludu. ³ Zaś szatan wstąpił w Judasa, zwanego Iszkariotą, który był z liczby dwunastu. ⁴ Więc odszedł i rozmawiał z przedniejszymi kapłanami i dowódcami, jakby go im wydać. ⁵ Zatem ucieszyli się i umówili się dać mu srebro. ⁶ Więc się zgodził oraz szukał stosownej pory, aby go im wydać z dala od tłumu.

⁷ Ale przyszedł dzień Przaśników, w którym należało zabić ofiarę owej Paschy. ⁸ Więc Jezus posłał Piotra z Janem i powiedział: Wyruszcie i przygotujcie nam Paschę, abyśmy zjedli. ⁹ Zaś oni mu powiedzieli: Gdzie chcesz abyśmy przygotowali? ¹⁰ A on im powiedział: Oto kiedy ^TR wejdziecie do miasta, spotka się z wami człowiek niosący dzban wody; idźcie za nim do domu, do którego wchodzi. ¹¹ Powiedzcie też gospodarzowi tego domu: Nauczyciel ci mówi: Gdzie jest kwatera, abym zjadł Paschę z moimi uczniami? ¹² A on wam pokaże wielką, usłaną salę na piętrze; tam przygotujcie. ¹³ Zatem odeszli i znaleźli jak im powiedział, oraz przygotowali wieczerzę paschalną.

¹⁴ A kiedy przyszła pora, położył się u stołu, a z nim dwunastu apostołów. ¹⁵ Potem do nich powiedział: Z tęsknotą zacząłem z wami jeść tą wieczerzę paschalną, zanim przyjdzie mi cierpieć. ¹⁶ Bowiem mówię wam, że nie będę jej więcej jadł, aż gdy zostanie wypełniona w Królestwie Boga. ¹⁷ Nadto przyjął kielich, podziękował oraz powiedział: Zrozumcie to i podzielcie się między sobą. ¹⁸ Bo powiadam wam, że nie będę pił z plonu winorośli dopóty, aż nie przyjdzie Królestwo Boga. ¹⁹ Wziął też przaśny chleb *, podziękował oraz łamał i dał im, mówiąc: To jest moje ciało, które jest za was wyznaczone, to czyńcie na moją pamiątkę *. ²⁰ Podobnie i kielich, po zjedzeniu wieczerzy, mówiąc: Ten kielich to Nowe Przymierze w mojej krwi, która się za was wylewa. ²¹ Jednakże, oto ręka tego, co mnie wydaje jest ze mną koło stołu. ²² I chociaż Syn Człowieka odchodzi w naznaczonym czasie, ale biada owemu człowiekowi, przez którego zostaje wydany. ²³ A oni zaczęli dociekać między sobą, kto z nich byłby tym, który ma to uczynić.

²⁴ Ale także pojawiła się w nich rywalizacja, kto z nich spodziewa się być większy. ²⁵ Zaś on im powiedział: Królowie narodów są ich panami, a ci, co mają władzę zostają nazwani ich dobroczyńcami. ²⁶ Ale wy nie w ten sposób; a większy wśród was - niech stanie się jak młodociany; a idący na przedzie - jak będący sługą. ²⁷ Bo kto jest większy? Ten leżący u stołu, czy ten będący sługą? Czyż nie leżący u stołu? Ale ja jestem w środku was jako będący sługą. ²⁸ Zaś wy jesteście tymi, którzy ze mną wytrwali w moich doświadczeniach. ²⁹ A ja ustanawiam wam testamentem królestwo, jak mi ustalił mój Ojciec, ³⁰ abyście w moim królestwie jedli i pili przy mym stole oraz usiedli na tronach, sądząc dwanaście pokoleń Israela.

³¹ Nadto Pan powiedział: Szymonie, Szymonie, oto szatan wyprosił sobie, aby was przesiać jak zboże. ³² A ja prosiłem o twoje, aby nie ustała twoja wiara; a ty, kiedyś, odwiedziony od błędu, ugruntuj twoich braci. ³³ A on mu powiedział: Panie, jestem gotów iść z tobą do więzienia i na śmierć. ³⁴ Zaś on rzekł: Powiadam ci, Piotrze, że nie zapieje dzisiaj kogut, jak najpierw trzykroć się nie wyrzekniesz, że mnie znasz. ³⁵ Nadto im powiedział: Kiedy was posyłałem bez sakiewki, torby i butów, czy czegoś brakowało? A oni powiedzieli: Niczego. ³⁶ Następnie im rzekł: Ale teraz, kto ma sakiewkę, niech ją zabierze, także i torbę; a kto nie ma, niechaj sprzeda swój płaszcz oraz nabędzie sztylet. ³⁷ Bowiem powiadam wam, że to, co napisane, słusznie ma się we mnie dokonać *: I do złoczyńców został zaliczony; gdyż to, co mnie dotyczy, ma spełnienie. Izajasz 53,12

³⁸ A oni powiedzieli: Panie, oto tu dwa sztylety. Zaś on im rzekł: Wystarczające jest.

³⁹ I wyszedł według zwyczaju oraz udał się na górę Oliwek; a jego uczniowie mu towarzyszyli. ⁴⁰ Zaś będąc blisko miejsca, powiedział im: Módlcie się, by nie wejść w doświadczenie. ⁴¹ A sam oddalił się od nich na około rzut kamieniem, zgiął kolana oraz się modlił, ⁴² mówiąc: Ojcze, jeśli chcesz, oddal ode mnie ten kielich; jednakże nie moja wola niech się dzieje, ale Twoja. ⁴³ Lecz ukazał mu się anioł z niebios i go umacniał. ⁴⁴ A będąc w trwodze, jeszcze gorliwiej się modlił, zaś jego pot stał się jak skrzepy krwi spływające na ziemię. ⁴⁵ Zaś gdy wstał od modlitwy, przyszedł do uczniów i znalazł ich śpiących ze smutku. ⁴⁶ Więc im powiedział: Dlaczego śpicie? Wstańcie i módlcie się, abyście nie weszli w doświadczenie.

⁴⁷ A gdy on jeszcze mówił, oto tłum oraz ten, zwany Judasem, jeden z dwunastu, który szedł przed nimi, i zbliżył się do Jezusa, aby go pocałować. ⁴⁸ Zaś Jezus mu powiedział: Judasu, pocałunkiem wydajesz Syna Człowieka? ⁴⁹ A ci przy nim, widząc co się ma zdarzyć, powiedzieli mu: Panie, czy uderzymy sztyletem? ⁵⁰ I jakiś jeden z nich uderzył sługę arcykapłana oraz ściął jego prawe ucho. ⁵¹ Zaś Jezus odpowiadając, rzekł: Pozwólcie aż do tego stopnia. Także dotknął jego ucha i go uzdrowił. ⁵² A do przybyłych przeciw niemu przedniejszych kapłanów, dowódców Świątyni oraz starszych, Jezus powiedział: Wyszliście jak na zbójcę ze sztyletami i kijami. ⁵³ Kiedy ^TR co dzień byłem z wami w Świątyni, nie wyciągnęliście rąk przeciwko mnie; ale to jest wasza godzina oraz władza ciemności.

⁵⁴ Zaś kiedy go pojmali - poprowadzili, i wprowadzili do domu arcykapłana. A Piotr towarzyszył im z dala. ⁵⁵ I kiedy oni rozniecili ogień na środku dziedzińca oraz razem usiedli, Piotr usiadł w ich środku. ⁵⁶ A ujrzawszy go, siedzącego przy świetle, wlepiła w niego oczy pewna służebna i powiedziała: Ten też z nim był. ⁵⁷ Ale on się go zaparł, mówiąc: Kobieto, nie znam go. ⁵⁸ A po krótkiej chwili, ujrzał go ktoś drugi i powiedział: Ty także jesteś z nich; zaś Piotr powiedział: Człowieku, nie jestem. ⁵⁹ A gdy przeszło około jednej godziny, ktoś inny stwierdził, mówiąc: Naprawdę i ten był z nim, bo też jest Galilejczykiem. ⁶⁰ Zaś Piotr powiedział: Człowieku, nie wiem co mówisz. I zaraz, kiedy on jeszcze mówił, zapiał kogut. ⁶¹ Także Pan się odwrócił oraz spojrzał na Piotra. A Piotr przypomniał sobie słowo Pana, gdy mu powiedział: Zanim kogut dzisiaj zapieje, trzykroć się mnie wyrzekniesz. ⁶² Zatem Piotr wyszedł na zewnątrz oraz gorzko zapłakał. ⁶³ A mężowie razem trzymali Jezusa i bijąc, naśmiewali się z niego. ⁶⁴ I zasłaniając go, uderzali jego twarz oraz go pytali, mówiąc: Wyprorokuj, kim jest ten, kto cię uderzył? ⁶⁵ Także bluźnili i mówili wiele innych rzeczy przeciwko niemu.

⁶⁶ A kiedy się stał dzień, zeszli się starsi ludu, przedniejsi kapłani oraz uczeni w Piśmie, i przyprowadzili go do ich rady, ⁶⁷ mówiąc: Jeśli ty jesteś Chrystusem, powiedz nam. Ale im rzekł: Jeślibym wam powiedział - nie uwierzycie. ⁶⁸ Zaś jeślibym spytał - nie odpowiecie mi, ani nie uwolnicie. ⁶⁹ Od teraz Syn Człowieka będzie siedział na prawicy potęgi Boga. ⁷⁰ A wszyscy powiedzieli: Więc ty jesteś Synem Boga? Zaś on do nich rzekł: Wy nazwaliście, że ja jestem. ⁷¹ A oni powiedzieli: Czy mamy jeszcze niedostatek świadectwa? Przecież sami usłyszeliśmy to z jego ust.

*22,19 zwany macą

*22,19 także: przypomnienie

*22,37 także: spełnić, urzeczywistnić, spełnić do końca, spłacić

23. Zatem całe ich mnóstwo powstało oraz poprowadziło go do Piłata. ² Zaczęli go też oskarżać, mówiąc: Odkryliśmy ^TR, że psuje lud oraz zakazuje dawać podatki cesarzowi. Także mówi o sobie, że jest Chrystusem Królem. ³ Zaś Piłat go zapytał, mówiąc: Ty jesteś królem Żydów? A on, odpowiadając mu, rzekł: Ty mówisz. ⁴ Więc Piłat powiedział do przedniejszych kapłanów oraz tłumów: Nie znajduję żadnej winy w tym człowieku. ⁵ A oni nalegali, mówiąc: Podburza lud, nauczając po całej Judei; począwszy od Galilei, aż do tutaj.

⁶ A Piłat, gdy usłyszał o Galilei, spytał, czy ten człowiek jest Galilejczykiem. ⁷ Zaś kiedy odkrył, że jest z terenu zwierzchności Heroda, odesłał go do Heroda - nawet jego, będącego w tych dniach w Jerozolimie. ⁸ A Herod, kiedy ujrzał Jezusa, bardzo się ucieszył, bowiem z powodu wieści o nim, od dość znacznego czasu chciał go zobaczyć. Miał też nadzieję zobaczyć jakiś cud, który się dokonuje przez niego. ⁹ Więc pytał go w licznych słowach, ale on nic mu nie odpowiadał. ¹⁰ Zaś przedniejsi kapłani oraz uczeni w Piśmie stali, gwałtownie go oskarżając. ¹¹ A Herod zlekceważył go, wyśmiał ze swoim wojskiem, odział go białą szatą i posłał Piłatowi. ¹² Więc w tym dniu Herod i Piłat stali się z sobą przyjaciółmi, bo wcześniej byli względem siebie we wrogości. ¹³ Zaś Piłat zwołał przedniejszych kapłanów, przełożonych i lud, ¹⁴ oraz do nich powiedział: Daliście mi tego człowieka jako tego, co odwraca lud. Więc oto ja, prowadząc wobec was śledztwo, nie znalazłem żadnej winy w tym człowieku. Nie przemawiajcie dłużej przeciw niemu. ¹⁵ A nawet Herod - bo odesłałem was do niego – mówi, że oto nic równoważnego śmierci nie jest przez niego spełnione. ¹⁶ Zatem skarcę go i uwolnię. ¹⁷ Ale miał konieczność, by wypuścić im jednego na święto. ¹⁸ Więc wszyscy razem zakrzyknęli, mówiąc: Zgładź tego, a wypuść nam Barabasza; ¹⁹ który był wsadzony do więzienia z powodu jakiejś zwady dokonanej w mieście oraz morderstwa. ²⁰ Potem Piłat znowu przemówił, chcąc wypuścić Jezusa. ²¹ Ale oni wołali, mówiąc: Ukrzyżuj, ukrzyżuj go. ²² Zaś on trzeci raz do nich powiedział: Cóż ten takiego złego uczynił? Nie znalazłem w nim żadnego powodu śmierci; zatem skarcę go i wypuszczę. ²³ Ale oni napierali wielkimi głosami, żądając jego ukrzyżowania. Nadto wzmagały się ich głosy oraz głosy przedniejszych kapłanów. ²⁴ Więc Piłat zawyrokował, aby wykonać ich prośbę. ²⁵ A wypuścił im tego, o którego prosili, wsadzonego do więzienia z powodu zwady i morderstwa. Zaś Jezusa poddał ich woli.

²⁶ A kiedy go odprowadzili - chwycili Szymona, pewnego Cyrenejczyka, który przychodził z pola, oraz nałożyli mu krzyż, aby niósł za Jezusem. ²⁷ Zaś towarzyszyła mu wielka mnogość ludu i niewiast, które go opłakiwały, i zawodziły. ²⁸ Ale Jezus zwrócił się do nich i powiedział: Córki Jerozolimy, nie płaczcie nade mną, ale płaczcie same nad sobą i nad waszymi dziećmi. ²⁹ Bo oto przychodzą dni w których powiedzą: Szczęśliwe bezpłodne. I łona, które nie urodziły, i piersi, co nie karmiły. ³⁰ Wtedy zaczną mówić górom: Padnijcie na nas, a wzgórzom: Przykryjcie nas. Ozeasz 10,8 ³¹ Gdyż jeśli to czynią wśród zielonego drzewa, co się stanie na wyniszczonym?

³² Ale byli z nim także prowadzeni dwaj różni złoczyńcy, aby zostali zabici. ³³ A gdy przyszli na miejsce zwane Czaszką - tam go ukrzyżowali oraz owych złoczyńców, tego jednakże z prawej, a tego z lewej strony. ³⁴ Zaś Jezus powiedział: Ojcze, odpuść im, bo nie wiedzą co czynią. A rozdzielając jego szaty - rzucili losy. ³⁵ Stał też lud oraz się przypatrywał. Zaś przełożeni wyśmiewali się razem z nimi, mówiąc: Innych uratował, niech uratuje siebie, jeśli jest tym wybranym Pomazańcem Boga. ³⁶ Także żołnierze naśmiewali się z niego, przychodząc, podając mu ocet winny, ³⁷ oraz mówiąc: Jeśli ty jesteś królem Żydów, uratuj samego siebie. ³⁸ Był też napisany nad nim tytuł: Ten jest królem Żydów.

³⁹ Zaś jeden z zawieszonych złoczyńców spotwarzał go, mówiąc: Jeśli ty jesteś Chrystusem, uratuj siebie i nas. ⁴⁰ A drugi, odpowiadając, gromił go, mówiąc: Ty się nawet Boga nie boisz, że jesteś na tym samym sądzie? ⁴¹ My jednak sprawiedliwie, bo odbieramy równoważną zapłatę za to, co zrobiliśmy; ale ten nic grzesznego nie uczynił. ⁴² Powiedział też Jezusowi: Przypomnij mnie sobie, Panie, gdy przybędziesz do twojego królestwa. ⁴³ Zaś Jezus mu powiedział: Zaprawdę, powiadam ci, dziś będziesz ze mną w raju.

⁴⁴ A było już około szóstej godziny dnia, lecz powstała ciemność na całej ziemi, aż do godziny dziewiątej. ⁴⁵ Więc znajdując się w ciemnościach słońca, rozdarła się też w środku zasłona Świątyni. ⁴⁶ A Jezus zawołał wielkim głosem, mówiąc: Ojcze, w Twoje ręce powierzam mego ducha; to powiedział i skonał. ⁴⁷ Zaś setnik widząc co się stało, oddał chwałę Bogu, mówiąc: Zaprawdę, to był sprawiedliwy człowiek. ⁴⁸ Całe też, przybyłe na to widowisko tłumy, gdy zobaczyły co się stało, wracały, bijąc się w swoje piersi. ⁴⁹ A wszyscy jego znajomi i niewiasty, które towarzyszyły mu z Galilei, oglądali to, stojąc z daleka.

⁵⁰ I oto mąż z Arymatei, miasta Żydów, imieniem Józef, będący mężem hojnym i sprawiedliwym, ⁵¹ który nie zgadzał się z ich planem, postępowaniem, i który oczekiwał Królestwa Boga; ⁵² ten przyszedł do Piłata, i poprosił o ciało Jezusa. ⁵³ Zaś gdy je zdjął, owinął je prześcieradłem oraz położył je w wykutym w skale grobowcu, gdzie jeszcze nikt nie był położony. ⁵⁴ A był dzień Przygotowania i rozbłyskał gwiazdami odpoczynek .

⁵⁵ Ale też towarzyszące niewiasty, przybyłe z Galilei, które były razem z nim, obejrzały grobowiec oraz jak zostało położone jego ciało. ⁵⁶ Potem wróciły oraz przygotowały wonności i olejki; a w odpoczynek ustały według przykazania.

24. Zaś pierwszego dnia tygodnia, głębokim świtem przyszły do grobu niosąc wonności, które przygotowały, i jakieś inne z nimi. ² I znalazły kamień odtoczony od grobowca. ³ A kiedy weszły, nie znalazły ciała Pana Jezusa. ⁴ Więc w ich zakłopotaniu względem tego, zdarzyło się także, że oto stanęli przy nich dwaj mężowie w lśniących szatach. ⁵ Zaś one stały się przestraszone, a gdy schyliły twarze ku ziemi, powiedzieli do nich: Dlaczego szukacie żyjącego pośród umarłych? ⁶ Nie jest tutaj, lecz wstał. Pamiętajcie jak wam powiedział, kiedy był jeszcze w Galilei, ⁷ i mówił o Synu Człowieka, że musi zostać wydanym w ręce grzesznych ludzi, zostać ukrzyżowanym, a w trzecim dniu powstać. ⁸ Zatem przypomniały sobie jego słowa. ⁹ I wróciły od grobu oraz oznajmiły to wszystko jedenastu, i wszystkim pozostałym. ¹⁰ A były to: Maria Magdalena, Joanna i Maria Jakóba; lecz także owe inne z nimi mówiły do apostołów. ¹¹ Lecz te słowa wypowiadane wobec nich, wydawały się jak głupstwo, zatem im nie wierzyli. ¹² Zaś Piotr wstał, pobiegł do grobowca, zaglądnął i widzi same leżące prześcieradła; więc odszedł do siebie, dziwiąc się tej sprawie, która się dokonywała. ¹³ I oto dwaj z nich, w tym samym dniu szli do miasteczka oddalonego sześćdziesiąt stadionów * od Jerozolimy, które zwano Emaus. ¹⁴ Ci także rozmawiali ze sobą o tych wszystkich sprawach, które się stały. ¹⁵ A w czasie ich rozmowy oraz dociekań wydarzyło się, że sam Jezus się zbliżył oraz szedł razem z nimi. ¹⁶ Ale ich oczy były trzymane, by go nie rozpoznali. ¹⁷ Także powiedział do nich: Jakie to słowa, które idąc, rozważacie między sobą? ¹⁸ Zaś odpowiadając, jeden imieniem Kleofas, rzekł do niego: Ty jedyny jesteś przybyszem w pobliże Jerozolimy, a nie wiesz o tych sprawach, które się w tych dniach w niej dokonały? ¹⁹ Więc im powiedział: Jakich? A oni mu powiedzieli: Tych odnośnie Jezusa Nazareńczyka, który był mężem prorokiem, mocnym w dziele i słowie przed Bogiem, oraz przed całym ludem. ²⁰ Lecz także o tym, jak go przedniejsi kapłani i nasi przełożeni wydali na wyrok śmierci, więc go ukrzyżowali. ²¹ A myśmy się spodziewali, że on jest tym, co ma wykupić Israela. Lecz właśnie - razem z tymi wszystkimi sprawami - dziś mija ten trzeci dzień od którego to się stało. ²² Ale zdumiały nas pewne niewiasty, z naszych, które były wcześniej przy grobie; ²³ a kiedy nie znalazły ciała, przyszły mówiąc, że zobaczyły wizję aniołów, którzy powiadają, że on żyje.

²⁴ Więc niektórzy z naszych chodzili do grobowca i tak znaleźli, jak powiedziały niewiasty; ale jego nie zobaczyli. ²⁵ A on do nich rzekł: O nierozsądni oraz powolni sercem, by wierzyć dzięki tym wszystkim sprawom, które zapowiedzieli prorocy. ²⁶ Czyż Chrystus nie miał tego wycierpieć oraz wejść do swej chwały? ²⁷ I począwszy od Mojżesza oraz od wszystkich proroków, wytłumaczył im we wszystkich Pismach odnośnie jego samego.

²⁸ Zbliżyli się też do miasteczka, gdzie szli, a on utrzymywał, że idzie dalej. ²⁹ Zatem go przymusili, mówiąc: Zostań z nami, bo jest ku wieczorowi i dzień się już nachylił. Więc wszedł, by z nimi zostać. ³⁰ Także się wydarzyło, kiedy on położył się z nimi u stołu, że wziął chleb, uwielbił Boga, a gdy połamał - podał im. ³¹ Zostały też otwarte ich oczy, więc go poznali; lecz on został ukryty od nich z dala. ³² Mówili też między sobą: Czyż nasze serce nie było w nas płonące, kiedy nam mówił w drodze i gdy nam Pisma otwierał? ³³ I o tej samej godzinie wstali, wrócili do Jerozolimy oraz znaleźli zebranych jedenastu, i tych innych z nimi, ³⁴ co mówili, że istotnie Pan się podniósł oraz ukazał się Szymonowi. ³⁵ A oni opowiedzieli to, co się wydarzyło w drodze oraz jak go poznali przy łamaniu chleba.

³⁶ Zaś kiedy ^TR to mówili, sam Jezus stanął w ich środku i im powiedział: Pokój wam. ³⁷ Ale spłoszeni i przestraszeni uważali, że widzą ducha. ³⁸ Więc im powiedział: Dlaczego jesteście wstrząśnięci i czemu myśli wznoszą się w waszym sercu? ³⁹ Oglądajcie moje ręce i moje stopy, że ja nim jestem; pomacajcie mnie i zobaczcie, gdyż duch nie ma cielesnej natury oraz kości, jak widzicie, że ja mam. ⁴⁰ A gdy to rzekł - pokazał im ręce i stopy. ⁴¹ A kiedy oni jeszcze nie wierzyli oraz z radości się dziwili, powiedział im: Macie tu coś jadalnego? ⁴² Zaś oni podali mu część pieczonej ryby oraz z plastra pszczelego miodu. ⁴³ Więc wziął oraz wobec nich zjadł.

⁴⁴ Ale do nich rzekł: To są słowa, które do was powiedziałem, gdy byłem jeszcze z wami: Jest konieczne, aby wypełnić wszystko, co o mnie napisane w Prawie Mojżesza, Prorokach i Psalmach. ⁴⁵ Wtedy otworzył ich umysł, by rozumieli Pisma. ⁴⁶ Powiedział im także: Tak jest napisane - więc Chrystus tak musiał cierpieć, a trzeciego dnia powstać z martwych. ⁴⁷ Dzięki jego Imieniu - aż do wszystkich narodów, począwszy od Jerozolimy - ma też zostać podana do wiadomości skrucha i odpuszczenie grzechów. ⁴⁸ Zaś wy jesteście tego świadkami. ⁴⁹ A oto ja wysyłam do was obietnicę mojego Ojca; ale ^TR zostańcie w mieście Jerozolimie, aż nie będziecie odziani mocą z wysokości. ⁵⁰ Wyprowadził ich też na zewnątrz, aż do Betanii, podniósł swoje ręce oraz wielbił im Boga. ⁵¹ I w czasie, gdy on im wielbił, stało się, że rozstał się z nimi oraz został zabrany do niebios. ⁵² A oni mu się pokłonili oraz z wielką radością wrócili do Jerozolimy. ⁵³ Z powodu tego wszystkiego byli także w Świątyni, chwaląc i wielbiąc Boga. Amen.

*24,13 stadion - miara długości (ok. 190 m.)